Aktorja Mimoza Marjanaku mban mbi vete të gjithë peshën e rrëfimit, duke interpretuar një rol kompleks, ku fjalët nuk mjaftojnë pa ritmin e frymëmarrjes, pa pauzat e qëllimshme dhe pa tensionin e brendshëm që karakterizon dramën. Monologu i saj është sfida e gruas : i gjatë, i trazuar, plot zhytje e ku personazhi lëviz mes të shkuarës dhe të tashmes.

Ky lloj monologu kërkon disiplinë të hekurt aktoreske, ruajtje të emocioneve, kontroll të tonit dhe aftësi për të mbajtur publikun të lidhur pas çdo fjalie — dhe Marjanaku ia del ta bëjë këtë me një intensitet të rrallë. Ajo ndërton një grua që përballet me kujtimet si me plagë të hapura, duke e kthyer skenën në një rrëfim të brendshëm gati dokumentar. Përballë saj, Romir Zalla krijon një energji të kundërt që e pasuron dialogun dramatik të veprës.

Regjisorja Suela Bako ndërton një regji të përmbajtur, të fokusuar te detaji dhe simbolika, duke i dhënë veprës ritëm të ngadaltë, por emocionalisht të ngjeshur.

Skenografia e Alketa Tragaj, e plotësuar nga bashkëpunimi me Erti Bejdo dhe Lira Zahiri, është një nga elementet më të forta të shfaqjes: një hapësirë me stilim te asaj periudhe, e ftohtë, ku objektet e shpërndara në skenë funksionojnë si “sirtarë” të hapur të së shkuarës. Çdo send bëhet dëshmi e një jete, duke sjellë në të njëjtën hapësirë nostalgji, dhimbje dhe ironi.

Në aspektin estetik, shfaqja rritet edhe nga ndërhyrjet vokale të këngëtares Kiara Juba, e cila vendos një ton emocional që lëviz mes brishtësisë dhe dramës.

“Gruaja me Sirtarë” është një shfaqje që kërkon reflektim dhe e fton publikun të rikthehet tek roli i gruas në familje dhe shoqëri, tek ngarkesa që ajo mbart shpesh në heshtje dhe tek historia e përbashkët që na bashkon të gjithëve. Një prodhim teatror i realizuar me seriozitet artistik dhe me një mesazh që mbetet gjatë.

The post “Gruaja me Sirtarë” – një portret i thellë i gruas shqiptare në skenën e Teatrit “Aleksandër Moisiu” first appeared on .

Mungesa e instrumentistëve profesionistë solli padyshim edhe mungesën e orkestrës profesioniste. Deri aty nga fillimi i viteve ‘60, koncertet, dy festivalet e para, operetat etj, u realizuan nga muzikantë amatorë. Për më tepër, operetat, në mungesë të orkestrave të vërteta, u shoqëruan nga banda e qytetit apo, më mirë të themi, nga një mini “filarmoni”. Kjo e fundit përbëhej nga kori, solistët, orkestra dhe nga një grup vallesh. Dy festivalet e para që i përkasin viteve 1963-1966 u shoqëruan nga formacioni i Estradës së Pallatit të Kulturës ‘Aleksandër Moisiu’, Durrës. Para formimit të orkestrës së parë simfonike, kompozitorët durrsakë Pjetër Dungu dhe Enver Mara kishin krijuar disa opereta, midis të cilave mund të veçohen: opereta ‘Miqësia’ e Dungut, e vitit 1956, dhe ‘Këngë për detin’, me autor Marën, kompozuar më 1963. Në shkrimin e tij të gazetës ‘Zëri i Popullit’, dt 11.01. 1963, kushtuar premierës së operetës Këngë për detin, (libreti Gjergj Vlashi), vënë në skenën e teatrit të Durrësit ‘Aleksander Moisiu’ më 1963, Misto Zoto, atë kohë regjisor i teatrit, midis të tjerash shprehet:’ … Eshtë një vepër origjinale që na lë të shpresojmë për vepra më të mira në të ardhmen…Orkestra, nën drejtimin e E. Marës, e plotësoi mirë detyrën …Megjithë këto të meta, vënia në skenë e Këngës për detin është një sukses për trupën e estradës së Durrësit.’ Krahas operetave, do të përmendja edhe festivalet e këngës. Në një artikull të gazetës ‘Drita’, viti 1966, ku jepet informacion mbi diskutimet e mbajtura për Festivalin e Dytë të Këngës në Durrës, shënohet midis të tjerash: ‘Kompozitori A.Grimci u bëri një analizë të hollësishme të 21 këngëve që u ekzekutuan gjatë tri mbrëmjeve të festivalit. Interesi i rinisë dhe i popullit artëdashës të Durrësit për këtë festival- tha referuesi – qe i madh. … Forcat ekzekutuese si solistët këngëtarë, orkestrantët e dirigjentët kanë ecur përpara dhe janë shumuar …’ Ky ishte me pak fjalë realiteti muzikor i qytetit të Durrësit gjatë viteve 1957-1968, të cilat i paraprinë historikut të formimit të Orkestrës Simfonike. Duhet nënvizuar gjithashtu, se gjatë asaj periudhe, një ndikim akoma edhe më të madh për formimin në të ardhmen të orkestrës simfonike, e luajti krijimi për herë të parë i shkollës 7-vjeçare të muzikës së qytetit. Shkolla u hap në vitin 1957 dhe mori emrin Dalip Tabaku. Një rol të rëndësishëm për formimin e shkollës së re luajti drejtori i saj i parë Pjetër Dungu, si dhe mësuesit Muhamed Çerisha, Stathi Qehajaj (violinë), Sulë Kavaja dhe Jani Jakova (violinçel). Brezi i parë i instrumentistëve profesionistë, që i nisën studimet e tyre muzikore në këtë shkollë dhe i vazhduan më pas, në Liceun Artistik të Tiranës dhe në ILA, doli në vitet 1966-1970. Ardhja e tyre bëri të mundur, në tetor të viti 1966, organizimin në Durrës të Takimit Kombëtar Artistik të Ansambleve, një aktivitet ky shumë i suksesshëm për kohën. Por evenimenti më i madh dhe i shumëpritur në jetën muzikore durrsake ishte, padyshim, krijimi i orkestrës së parë simfonike të qytetit…Shumë shpejt qyteti i Durrësit do të njihte një tjetër ngjarje të rëndësishme artistike, e cila lidhet me vënien për herë të parë në skenë të një vepre skenike të përmasave të mëdha: opera ‘Bijtë e Skënderbeut’ me kompozitor Abdulla Grimcin dhe me libret nga Matish Gjeluci. Lidhur me operan janë shkruar disa artikuj në gazetat ‘Puna’, ‘Bashkimi’, ‘Drita’ dhe ‘Zëri i Rinisë’, ku, për fat të keq, mbisundojnë trajtime kryesisht ideologjike, në dëm të analizave apo të informacionit të saktë profesional mbi arritjet artistike. Nënviziohet si arritje pjesëmarrja masive e amatorëve të qytetit dhe për paradoks, shkrimet janë të mbushura me opinione nga njerëz jo kompetentë, si një punëtor porti, një marangoz etj. Duke e lënë mënjanë politizimin absurd të shtypit të kohës apo fjalët boshe të diletantëve, nuk ka sesi të mos ndjesh keqardhje, që në artikujt e gazetave nuk përmendet Orkestra Simfonike, jo vetëm si një orkestër e parë e llojit në Durrës, por edhe si e vetmja trupë profesioniste e shfaqjes!

Përjashtim bën një fjali e vetme në artikullin e fundit, ku përmendet si rastësisht orkestra dhe drejtuesi i saj:… Në këtë operë marrin pjesë afërsisht 150 vetë duke përjashtuar këtu 40 orkestranëtët e orkestrës sinfonike të pallatit nën drejtimin e E. Dizdarit…. (F. Seidaj, Zëri i Rinisë,janar 1968)

Gjithësesi, realizimi skenik nga trupat amatore dhe profesioniste të qytetit të Durrësit të operas ‘Bijtë e Skënderbeut’ mund të konsiderohet si një ndërmarrje serioze, e cila bëri dhe jehonën e vet, duke u rivënë në skenë në disa qytete të tjera të vendit gjatë vitin 1969.

Në analizë të fundit,’ Bijtë e Skënderbeut’ përbën një nga ato evenimente të rëndësishmë të traditës artistike të Durrësit, të cilat i dhanë nxitjen e duhur zhvillimit të jetës muzikore profesioniste të qytetit, duke shënuar njëherësh edhe paraqitjen e parë të rëndësishme të Orkestrës Simfonike durrsake.

Tjetër pjesëmarrje e rëndësishme e Orkestrës Simfonike, tashmë nën drejtimin e Shaqir Kodrës, ishte realizimi më 1970 i operetës Dallgët e kuqe e kompozitorit Enver Mara, me libret nga H. Ramës dhe M. Gjelucit, nën drejtimin e dirigjentit Shaqir Kodra. (Shiko artikujt në gazetat Adriatiku dhe Drita, janar-shkurt 1970)

Atë kohë Orkestra Simfonike e Durrësit përbëhej nga 45- instrumentistë, të përfaqësuar në katër sektorët bazë të orkestrës simfonike tradicionale. Merrnin pjesë mësuesit e Shkollës së Muzikës së qytetit dhe nxënësit më të talentuar. Në përbërje të orkestrës u dallua kuinteti i harqeve, i cili, mund të thuhet, se mbahej si një ndër kuintetet më të mira të orkestrave simfonike në mbarë vendin. Këto arritje të rëndësishme për kohën dhe, sidomos, niveli i lartë profesional i muzikantëve, çuan natyrshëm në njohjen zyrtare të orkestrës, tashmë me emrin ‘Aleksandër Moisiu’, më 1971. Kjo erdhi edhe si pasojë e zhvillimit të jetës artistiko-kulturore në tërë Shqipërinë, në kuadrin e së cilës u bë i mundur edhe krijimi në të njëjtin vit i Shkollës së Mesme Artisike ‘Mujo Ulqinaku’ të Durrësit.

Si për të vërtetuar atë emër të mirë që krijoi, në vitin 1971 orkestra durrsake u vlerësua me çmimin e parë në Takimin Kombëtar të Orkestrave Simfonike në qytetin e Korçës. Ngjarja ishte, padyshim, e rëndësishme, mbasi dëshmon se orkestra po luante së fundmi repertor simfonik, duke fituar fizionominë reale të saj. (Në periudhën 1968-1971, pavarësisht se e pazyrtarizuar, repertori i orkestrës nuk përmbante asnjë pjesë simfonike.)

Nga informacioni i mbledhur prej anëtarëve të orkestrës, (meqenëse gazetat e kohës nuk përmbajnë asnjë lloj informacioni), do të përmend disa nga veprimtaritë më të rëndësishme të saj.

Në vitin 1969 orkestra shoqëron për herë të parë Festivalin e Këngës në Durrës (Festivali III). Kjo përbënte një hap serioz për ngritjen e nivelit artistik të festivaleve të këngës së qytetit të Durrësit, mbasi, më parë, një gjë e tillë vështirë se mund të realizohej. Me fillimin e viteve ‘70 orkestra mbajti shumë koncerte simfonike në Durrës dhe në Tiranë, duke shoqëruar ndërkohë edhe festivalet e këngës dhe të pionierëve të viteve 1970-1988.

Lidhur me këtë pjesë të aktivitetit të orkestrës, mund të informohemi edhe nga një artikull i gazetës ‘Puna’ i vitit 1974, kushtuar Festivalit të Shtatë të Këngës. Ndërsa në një shkrim të gazetës ‘Adriatiku’ të vitit 1977, me autor Kozma Larën (mbi Festivalin IX), midis të tjerash shkruhet: Okestra nga ana e saj qe një shoqëruese e mirë gjatë gjithë kohës. Viti 1974 përmendet edhe për diçka tjetër: nën shoqërimin e Orkestrës Simfonike u zhvillua në Pallatin e Sportit të qytetit Takimi Kombëtar i Ansambleve Artistike.

Vite më pas, më datë 08.10.1981, në artikullin e gazetës ‘Adriatiku’: ‘Arritje dhe probleme të krijuesve dhe ekzekutuesve të muzikës’, E. Dizdari do të bënte bilancin e tërë veprimtarisë artistike të qytetit të Durrësit, duke vlerësuar posaçërisht punën dhe arritjet e orkestrës simfonike. Në një tjetër artikull të gazetës ”Adriatiku'( 13.02.1983), me autor A. Rozarin, pasqyrohet një etapë tjetër e këtyre veprimtarive: Krahas koncerteve të bukur të dhënë kohët e fundit në Durrës, orkestra simfonike e pallatit të kulturës “A. Moisiu” ka ndërmarrë një turne nëpër qytete të ndryshëm të vendit. Etapa e parë e këtij turneu : Shkodra.

Trajtime të tjera të veprimtaria së Orkestrës Simfonike të Durrësit gjejmë kohë mbas kohe edhe në faqe të tjera të shtypit shqiptar, si p. sh. në një shkrim të Lisen Bashkurtit (Zëri i Popullit, viti 1985) dhe përsëri tek ‘Zëri i Popullit’ me 1986, me rastin e ‘Takimit Kombëtar të Orkestrave Simfonike’ E. Dizdari përshkruan në mënyrë profesionale lojën dhe arritjet e Orkestrës Simfonike të Durrësit.

Që nga viti 1977 e deri më 1987, Orkestra Simfonike ka marrë pjesë aktive në Koncertet e Majit në Durrës, duke ekzekutuar vepra të reja nga autorë durrsakë. Për një periudhë të gjatë kohe orkestra u drejtua nga dy dirigjentë, nga E. Dizdari dhe Sh. Kodra. Në periudha të ndryshme kanë punuar dhe dirigjentë të tjerë të njohur si M. Krantja, P. Afezolli apo dhe emra të tillë si K. Kote, Sh. Tafaj, F. Vlashi etj. Orkestra Simfonike e Durrësit u shpërbë në vitin 1990. Vazhdon….me shpresën që të vazhdoj dhe një historik i denjë ashtu siç e ka historinë dhe personalitetet që ka nxjerrë shkolla jonë Jan Kukuzeli Durres .

The post Dikur Durrësi, ka patur fatin të ketë një orkestër simfonike…! – Nga Metila Dervishi first appeared on .

Jo shumë larg qendrës së kryeqytetit, në afërsi të “Rrugës së Barrikadave”, në katin përdhes, apo më saktë në bodrumin e një shtëpie të vjetër tiranase, pronë e familjes së njohur, Petrela, jetonte i vetëm profesori i famshëm, Ramadan Sokoli. Që para pak vitesh, kur bashkëshortja e tij, një grua fisnike nga familja Petrela, u nda nga kjo jetë, muzikologu i njohur i ngrysi ditët me brengën e vetmisë së pakthyeshme. Një vizitor i zakonshëm që do të hynte në atë shtëpi, do të qortonte veten se kishte shkelur gabimisht në ndonjë muze antik apo të Mesjetës, apo në ndonjë galeri arti e antikuarësh të ndërthurura mes librash të vjetër e të rinj, ku partiturat klasike e moderne gjendeshin kudo nëpër rafte dhe sirtarë. Vite të shkuara, këtu e një dekadë më parë, kur muzikologu i famshëm nuk ishte i rënduar ende nga shëndeti e memoria, pas disa takimesh jo të pakta në atë mjedis brilant të shtëpisë së tij ku ta kishte ënda ta shijoje përsëri, me shumë mundime arritëm ta bindnim profesorin flokëbardhë për të shkruar diçka nga jeta e tij. Ose e thënë ndryshe, për të shënuar diçka nga kalvari i gjatë në të cilin ai kaloi për afro 45 vjet nën regjimin komunist.

 Familja Sokoli në kronikat e Evla Celebiut

Po të rrëmosh ndër libra të vjetër, tutje në thellësitë e shekujve, me familjen Sokoli do ta ndeshesh në memuaret e kronikanit turk, Evla Celebi, i cili e ka përshkruar atë si një familje pronare e madhe tokash. Asokohe, ajo familje njihej me mbiemrin Dervishaj, ku pothuajse të gjithë anëtarët e saj ishin të shkolluar nëpër kolegjet e universitetet më të dëgjuara të kohës. Sipas kronikanit të famshëm turk, në periudhën e sundimit të Bushatllinjve, ajo familje bëri krushqi me ta. Kështu, Veziri i parafundit i Bushatllinjve, Mustafa Pasha, mori për nuse për vëllanë e tij, një vajzë nga dera e Dervishajve. Nga kjo martesë lindën dy djem, që ishin nipat e Dervishajve, dhe pas vdekjes së të atit të tyre, ajo familje u shua fare prej Vezirit të fundit, si rezultat i kontradiktave të thella e armiqësive të brendshme familjare.

Dy djemtë e kësaj familje të cilët quheshin; Mahmut e Dervish, u rritën në pallatin e Sulltanit në Stamboll. Mahmuti kishte dy djem; Hodon dhe Ibrahimin, kurse Dervishi kishte një djalë që quhej Duro. Ibrahimi kishte një djalë; Isufin, ndërsa Hodo, djali i Mahmutit, kishte një motër të martuar te Veziri i Tivarit, dhe një tjetër tek Iljaz Pashë Dibra (Kryetari i Lidhjes së Prizrenit). Hodo vetë, i cili ishte baxhanak me Oso Kukën e famshëm, kishte mbaruar Akademinë Ushtarake të Stambollit. Një farë kohe ai kishte shërbyer në detyrën e qark-komandantit të këtij qyteti, kryeqendra e Perandorisë Osmane. Në kohën e krizës së thellë lindore, Hodua erdhi përsëri në Shqipëri, i caktuar me komisionin e mbikëqyrjes së kufijve. Jusufi (babai i Ramadanit), u shkollua në Shkodër e Stamboll, pa arritur të diplomohet, kurse Ibrahimi, pasi mbaroi me rezultate të larta Universitetin e Drejtësisë në Stamboll, punoi si gjykatës, apo më saktë si interpretues i Kanunit të Lekë Dukagjinit.

Jusufi e tre djemtë, në burgjet e regjimit komunist

Për herë të parë, babai i Ramadanit, Jusufi, do të zbohej nga qyteti i tij i lindjes, Shkodra, prej turqve në fillimet e para të këtij shekulli. Pas largimit nga Shkodra, ai u vendos në Bosnjë dhe në Mal të Zi. Në vitin 1913, Jusufi u martua me një vajzë nga familja e njohur e Jukajve në Shkodër, e cila quhej Aishe. Nga kjo martesë atyre u lindën 9 fëmijë; tre djem e gjashtë vajza. Në periudhën e pushtimit italian, (1939-1942), për bindjet dhe aktivitetin e tij antifashist, Jusuf Sokoli u internua dy herë në gadishullin Apenin. Gjatë asaj kohe, Ramadani (i dyti i vëllezërve), i cili në ato vite studionte në Konservatorin e Firences, shkonte herë pas here për ta parë të atin në vendin e internimit. Këtë fat kishte pësuar edhe Aishja në Luftën e Parë Botërore, e cila në kohën e gjurulldirave që përfshinë Shkodrën, u burgos dy herë nga austriakët. Pas mbarimit të luftës, Jusufi u arrestua përsëri nga regjimi komunist dhe u burgos për dy vjet me radhë në 1946-’48 në qytetin e Shkodrës. Dënimi i Jusuf Sokolit, erdhi pas akuzave që iu bënë si pjesëmarrës në kryengritjen antikomuniste të Postribës. Po kështu, fare pak kohë pas mbarimit të luftës, u arrestua edhe djali i parë i Jusufit, Ibrahimi, i cili ishte diplomuar për Drejtësi në Beograd në fund të viteve ’30-të. Ibrahimi asokohe njihej ndër ajkën e intelektualëve të rinj të qytetit të Shkodrës dhe në periudhën e pushtimit fashist kishte aderuar në Lëvizjen e Legalitetit.

Ibrahimi pati një fat tejet tragjik, pasi atij i kaloi pothuajse e gjithë jeta në burgje e internime, duke bërë plot 27 vjet burg, së bashku me gruan e tij, Shano Hasan Dostin, dhe kjo e burgosur për faje politike. Pas Jusufit e Ibrahimit, po në vitin 1946, u arrestua dhe u dënua me 5 vjet burg politik, edhe vetë Ramadani, duke u akuzuar për agjitacion e propagandë dhe si pjesëmarrës i kryengritjes së Postribës. I cilësuar si armik i popullit, Ramadani e vuajti të gjithë dënimin dhe u lirua nga burgu në vitin 1950, pasi kishte punuar në kanalet e kënetat e Bedenit të Kavajës. Si për ta plotësuar deri në fund regjistrin e dënimeve të familjes Sokoli, në vitin 1960, u arrestua dhe u dënua me 25 vjet burg politik dhe vëllai i tretë i asaj familjeje (më i vogli nga tre vëllezërit) Hodua, i cili u ridënua në burg me kryengritjen e Spaçit. Hodua mundi të lirohet nga burgu vetëm në fundin e vitit 1990, pas ndërhyrjes së Ismail Kadaresë, i cili ishte mik i ngushtë i Ramadanit. Ndërsa vëllezërit Sokoli vuanin në burgjet e regjimit komunist, dy prindërit e tyre, Jusufi me Aishen, u ndanë nga jeta në një kohë të shkurtër nga njëri-tjetri, aty nga viti 1957.

Ramadani nga konservator i Firences në burgun politik

Ramadani, i mesmi nga tre vëllezërit Sokoli, lindi në qytetin e Shkodrës në vitin 1920. Shkollën fillore ai e kreu në vendlindje në vitet 1927-‘31 dhe që në klasën e dytë ai mësoi notat e muzikës duke luajtur në disa vegla muzikore. Shkollën e mesme ai e mbaroi në gjimnazin e shtetit në vitet 1931-‘39 po në atë qytet. Pasi mbaroi gjimnazin me rezultate të larta, ai fitoi një të drejtë studimi për të ndjekur Konservatorin e Firences në Itali për Flaut e Kompozicion. Gjatë periudhës së studimit në atë konservator, Ramadani kishte një shoqëri të madhe me Qemal Stafën, Kristaq Tutulanin, Qemal Dracinin, për të cilët deri në fund të jetës ai ruajti kujtimet më të mira të asaj kohe të shkuar. Për shkak të luftës, në vitin 1944, Ramadani i ndërpreu studimet në atë konservator dhe u kthye në qytetin e tij të lindjes, në Shkodër.

Në atë kohë ai u përla nga vorbulla famëkeqe e luftës së klasave, e cila e përplasi birucave të improvizuara të burgjeve të Shkodrës e kënetave të Bedenit në rrethin e Kavajës. Në këto ambiente, Ramadani, do të fillonte për herë të parë njohjen me ajkën e inteligjencës shqiptare, të cilët sipas tij do të bëheshin profesorët e një universiteti tjetër. Lidhur me këtë, ai shprehej: “Bash në rrethana të tilla, kur isha i burgosur politik, kam filluar të merrem me folklorin. Meqë disa nga bashkëvuajtësit që ndodheshin aty ishin bartës të zgjedhur të folklorit, përfitova nga rasti për të vjelë prej tyre lëndë të vyer. M’u aty, duke hulumtuar visarin tonë kombëtar, të trashëguar gojarisht brez pas brezi, u binda se atdheu ynë është vend i zgjedhur për gjurmuesit e folklorit”, shprehej profesori i famshëm për zanafillën e profesionit të tij të ardhshëm. Pas daljes nga burgu, në vitin 1951, ai u vendos në qytetin e Tiranës, si për t’u shpëtuar disi kthetrave të luftës së klasave.

Peripecitë pas daljes nga burgu

Gjatë gjithë periudhës së burgut, Ramadani mundi të vilte prej shumë “kolegëve” të tij të qelive, një kulturë të madhe në fushat e folklorit e muzikologjisë, të cilat i shërbyen si lëndë e parë në hartimin e përpilimin e mëvonshëm të dy teksteve shkollore që do të bëheshin “patenta” e tij në rrugën e saponisur të etnomuzikologjisë. Pas vendosjes në Tiranë, i vetëm dhe pa asnjë lloj përkrahjeje, duke shtrënguar fort nën sqetull dy librat e sapopërfunduar, ai trokiti nëpër dyert e administratës shtetërore, duke kërkuar ndonjë punë që kishte të bënte me muzikën. Nga mungesat e mëdha të kuadrit mësimdhënës, kryesisht të atyre të muzikës, ai arriti të punësohet në Filarmoninë Shqiptare. Në këtë punë ai shërbeu për pak kohë deri se u mor vesh biografia e tij si “armik i klasës” dhe u pushua shpejt. Pas kësaj, mbas disa ndërhyrjesh ai mundi të rifillojë punë në kryeqytet si drejtues muzike në Shtëpinë e Kulturës nga viti 1952 deri në 1954 kur u pushua përsëri.

Me mundime të mëdha ngaqë kishte shumë nevojë për kuadrin mësimor të muzikës, ai u rregullua si mësues në Liceun Artistik në Tiranë. Në këtë shkollë Ramadani punoi pa ndërprerje në mes peripecish të shumta derisa doli në pension në vitin 1980. Gjatë gjithë këtyre viteve Ramadani u mor pa ndërprerje me studime në lëmin e muzikologjisë dhe folklorit, duke arritur të bëhet një nga personalitetet kryesore dhe të vetmit në këtë fushë. Në Liceun Artistik, Ramadani ka dhënë një sërë lëndësh të ndryshme si flaut, folklor muzikorë, harmoni, histori muzike, teori solfezhi, muzikë dhome etj. Me nismën e tij u përfshi në programin mësimor të shkollave të mesme dhe lënda e folklorit muzikor për të cilat ai hartoi tekstet përkatëse, të cilat studiohen akoma dhe sot. Në këtë lëndë, ai ka dhënë mësim dhe në Institutin e Lartë të Arteve për 10 vjet me radhë duke përgatitur dhe laboratorë përkatës tepër të pasur me instrumente të larmishme.

Libra të botuar dhe dy dokumentarë

Ndonëse profesor Ramadani kishte gati për botim prej vitesh disa libra, për herë të parë botimi i tyre filloi në vitin 1958. Nga ajo kohë e deri në vitin 1995, kur është botuar libri i tij i fundit i titulluar “16 Shekuj”, i janë botuar 13 libra vetëm brenda vendit. Po kështu, profesor Sokolit i janë përkthyer e botuar edhe disa libra të tjerë në disa shtete të Europës. Shkrimtari i famshëm, Ismail Kadare, në revistën “La Letrus Albanese”, ka botuar mbi 200 faqe vetëm për krijimtarinë e profesor Ramadan Sokolit. Disa nga titujt e veprave të Sokolit janë përfshirë dhe në enciklopeditë e huaja, si dhe në katalogët bibliografikë të UNESCO-s. Këto janë përshëndetur e vlerësuar nga muzikologët gjermanë Doris Stockman, W. Fiedler dhe E.Stockman, në “Albaniesen Volkmusik” Berlin 1965. Po kështu, muzikologu anglez njëri nga më të njohurit në botë A. L. Lloyd, në disa numra të revistës “Int. Folk Music Council”, ka recensionuar disa nga veprat e Sokolit. Një jehonë të madhe kanë pasur veprat e tij sidomos tek arbëreshët e Italisë dhe në Kosovë, ku muzikologu i  njohur, dr. Rexhep Murushi, është marrë shumë me etnomuzikologjinë e Sokolit.

Krahas këtyre veprave, Sokoli në vitin 1957 ka udhëhequr të parën ekspeditë etnomuzikologjie në Shqipërinë Jugore në bashkëpunim me një ekip nga Akademia e Shkencave të Berlinit Lindor, ndërsa në vitin 1969, ai ka udhëhequr një ekspeditë të dytë në verilindje të Shqipërisë, në bashkëpunim me një ekip nga Akademia Rumune e Shkencave. Disa nga këto punë të Sokolit, të muzikës e folklorit popullor, janë fshirë nga bobinat, e të tjera janë përvetësuar nga disa plagjiatë që kanë vegjetuar prej vitesh në atë institut. Krahas këtyre punëve, profesor Sokoli ka realizuar dhe disa dokumentarë me ish-Kinostudion “Shqipëria e Re”, si ato për Jan Kukuzelin, Niket Dardanin, arbëreshin Lorenc Tardo e muziktarit Gjon Kujxhia. Për realizimin e dy dokumentarëve të parë, Ramadani ka pasur shumë peripecira deri nga Komiteti Qendror i PPSH-së, duke u akuzuar se kishte sjellë në ato koret fetare të Vatikanit. Pas shumë problemesh tepër serioze që ju paraqiten në lidhje me këto, u desh ndërhyrja e Ramiz Alisë që të lejoheshin transmetimet e tyre.

 Profesor Sokoli: Si e shita pianoforten për të larë gjobën e shtetit

Aty nga mesi i viteve ’80, nga ana e shtëpisë botuese “Naim Frashëri” iu kërkua profesor Ramadanit që të përgatiste një libër të veçantë me artikujt studimorë mbi gjurmimet në fushën e folklorit shqiptar. Pas një pune disavjeçare ai arriti ta përfundojë vëllimin studimor dhe e dorëzoi atë pranë shtëpisë botuese, ku u caktuan tre recensentë dhe tre redaktorë që do të merreshin me botimin e librit. Pas një pune të mirë nga ana e këtij ekipi të caktuar, ky libër arriti që të futej për botim në shtyp ku dhe dolën kopjet e para, të cilat do të kontrolloheshin edhe njëherë nga organet përkatëse për të dhënë viston përfundimtare. Kur vëllimi kishte kaluar gati të gjitha barrierat e pritej shpërndarja e tij, erdhi urdhri nga lart, që ai duhej të bllokohej. Nga ana e Institutit të Folklorit, ishte thënë atje ku duhej “vallet nuk kanë asnjë lëvizje të kristalizuar, ato nuk kanë një strukturë të përcaktuar…”.

Pas kësaj vërejtjeje nga ana e institutit, u dha urdhër që të rregulloheshin e riparoheshin vërejtjet e bëra nga ky institut e pastaj libri të merrte viston përfundimtare të botimit e shpërndarjes. Për të bërë këtë gjë, duheshin të prisheshin shumë boca e fashikuj, ku dikush duhet të mbante përgjegjësi për skarcitetet dhe t’i paguante ato. Pasi profesor Ramadani bëri rregullimin e “riparoi gabimet”, sipas vërejtjeve të bëra, e priste gjithë gëzim daljen e librit, i erdhi fatura për të paguar 16 000 lekë (të vjetra), nga dëmi që i ishte shkaktuar shtëpisë botuese me ribotimin e librit. Lidhur me këtë ai kujtonte: “Kjo gjë më ra si bombë. Asokohe isha i preokupuar me dasmën e vajzës dhe ajo shumë parash më dëmtonte mjaft. Kështu u detyrova që të shisja pianoforten time për të larë gjobën e vënë, pasi nuk kisha rrugë tjetër duke qenë se kisha ndarë dhe ditën e dasmës. Kur kam nxjerrë pianoforten nga shtëpia kam qenë në atë gjendje, si atë ditë që kam nxjerrë arkivolet e prindërve që andej”.

Përpara viteve ’90, profesor Sokoli, është ftuar nga shumë akademi dhe personalitete të njohura të muzikës e folklorit si në Tokio, Spanjë, Bukuresht, Pragë, Oslo, Sofje, Prishtinë etj. Por shteti shqiptar nuk u lejoi kurrë të merrte pjesë në këto aktivitete e takime për shkak të biografisë së tij. Shumë personalitete të artit, që vinin në Shqipëri, do ta ftonin atë për ta takuar e shumë prej tyre nuk do të mundnin ta takonin dot. Përgjigjja që u jepej atyre, ishte: “Ka shkuar me shërbim, nuk ndodhet në Tiranë”. Ata të pakët që arrinin të kontaktonin me të, ishin të kontrolluar nga protokolli, në hotel “Dajti”. Profesor Ramadani është një nga themeluesit e festivaleve folklorike të Shqipërisë, ose më saktë këto festivale fillojnë me Ramadanin

I mënjanuar dhe i harruar edhe pas viteve ’90

Ndonëse me një punë kolosale dhe mes peripecish të shumta gjatë periudhës së regjimit komunist, ku nuk iu dha as dhe një dinstiktiv mësuesi, profesori i famshëm, Ramadan Sokoli, edhe pas viteve ’90-të, vazhdoi ta ndiente veten si të abandonuar. Pjesa më e madhe e krijimtarisë së tij muzikore dergjej në sirtarët e tij, pa mundur që të shihte dot dritat e skenës, ndonëse aty është një punë tepër cilësore, gjë e cila është konfirmuar dhe vlerësuar edhe nga kolegët e huaj, si fryte të një studimi disavjeçar. Edhe titulli Profesor, Sokolit iu dha vetëm në vitin 1995, dhe në ato vite ai mundi të dalë për herë të parë jashtë shtetit, duke ligjëruar në universitetet e Romës, Stambollit, Rudostaldit (Gjermani), Bratislavë, Athinë, Bolonjë, Ravena të Italisë etj. Në adresë të tij vinin shpesh ftesa e letra të shumta që e njoftonin për ligjërata të ndryshme, siç ishte në vitin 1998 një nga tubimet e mërgatës shqiptare në Arbona të Zvicrës, ku ai nuk pati mundësinë të shkonte, por dërgoi kumtesën e tij që u lexua atje. Po kështu, për shkak të mosmbështetjes nga organet shtetërore, Ramadani nuk shkoi dot as në SHBA ku ishte i ftuar nga Universiteti i Miçiganit për një cikël bisedash rreth traditës etnokulturore shqiptare. Gjatë viteve 1990-1995, Ramadani ishte anëtar i Këshillit Drejtues të RTV Shqiptar dhe po atë vit ai drejtoi Festivalin Folklorik Mbarëkombëtar të Beratit. Ndërkohë, nga shqiptarët e Maqedonisë ishte zgjedhur për pesë vjet me radhë si kryetar i jurisë në festivalet folklorike të Tetovës e Strugës.

Ndonëse në një moshë të thyer, e tepër i lodhur nga peripecitë e një jete plot vuajtje e strese të pafundme, profesor Sokoli vazhdoi të punonte në krijimtarinë e tij deri në ditët e fundit të jetës. Në kuadrin e punëve të krijimtarisë së tij, diku aty nga viti 1995, ai shkoi në Itali me shpenzimet e tij dhe solli në Shqipëri një nga fotokopjet e njërës prej përmendoreve më të hershme të muzikologjisë shqiptare, Antifonarinë e përpiluar në shekullin XV nga durrsaku Gjergj Danush Lapcaja në Monopoli. Po kështu, deri në muajt e fundit të jetës, ai u mor me ripunimet e pesë monografive në muzikologji e folklor. Ndonëse fama e profesor Sokolit tashmë njihet prej shumë të huajve të cilët e vlerësojnë lart punën e tij, kjo gjë nuk ka qenë krejtësisht kështu në Shqipëri, ku ai ndihej i mënjanuar dhe pa asnjë lloj mbështetjeje nga autoritetet shtetërore të artit e kulturës. Po kështu, deri në fundin e viteve ’90, ai nuk u zgjodh as si anëtar i Akademisë së Shkencave në zgjidhjet që u bënë nga ajo Akademi. Lidhur me këtë padrejtësi apo mosvlerësim, profesori i famshëm, Ramadan Sokoli, shprehej: “Kjo gjë më kujton një shkrimtar të madh francez që ishte i shpërfillur zyrtarisht nga shteti i tij. Para se të vdiste, ai u la porosi të afërmve të tij që mbi varr t’i shkruanin një epitaf ku të thuhej: “Ai ishte një hiç, madje as akademik”.

Krahas punës mësimdhënëse në Liceun Artistik dhe Institutin e Lartë të Arteve, Ramadani studioi dhe kompozon me dhjetëra pjesë në muzikën e dhomës, të cilat ekzekutoheshin nëpër të gjitha vendet e ashtuquajtura të Demokracive Popullore të Europës Lindore, kurse në vendin e tij, kjo gjë nuk ndodhte për arsye të  biografisë. Shumë nga artikujt studimorë që Ramadani arriti të botojë nëpër entet e specializuara të vendit u morën dhe u përkthyen nga muzikologët e huaj duke i botuar ato në revista e botime prestigjioze të kulturës e artit botëror. Nga këto botime Ramadani arriti të krijojë personalitetin e profilin e tij në këtë fushë, gjë e cila do ta bënte atë shumë të njohur dhe të kërkuar nga homologët e tij të vendeve të ndryshme të botës. Kështu, për vite me radhë në adresë të tij kanë ardhur me dhjetëra letra nga personalitete të ndryshme të muzikës e folklorit nga shumë vende të botës duke pasur një korrespondencë që shpeshherë i kontrollohej nga organet kompetente (Sigurimi i Shtetit), të cilat dhe i ndalonin përgjigjet e këtyre letrave.

Ramadan Sokoli vdiq, pas një sëmundjeje të gjatë, në moshën 87 vjeçare, më 11 mars 2008, në Tiranë, në një shtëpi që nuk ish as e tija, por e vjehrrit të tij, pasi politika, as kur u mendua se gjërat po ndryshonin, nuk e deshi.

The post Ramadan Sokoli në 105 vjetorin e tij e të etnomuzikologjisë Shqiptare first appeared on .

Sopranoja e njohur ndërkombëtarisht, Ermonela Jaho ka thënë se në Kosovë ka ardhur me një detyrim shpirtëror, moral dhe patriotik për t’i dhënë një shtysë ndërtimi të kësaj shtëpie operistike, e cila konsiderohet jetike për artistët dhe brezat e rinj.

“Jam shumë e lumtur që kthehem përsëri në Kosovë. Pas 12 vitesh ndiej kaq shumë dashuri, ka kaq shumë profesionalizëm, ka kaq shumë energji pozitive, e cilësi. Me këtë koncert dhe gjithë punën që e kemi bërë me artistët, kemi treguar se meritojnë të kenë shtëpinë e tyre, vendin ku ata mund të japin më të mirën, shtëpinë operistike që do të na e kishte zili tërë bota. Pra, një shtëpi operisike për të pasuruar shpirtin e këtij populli. Në këtë periudhë sa kam qenë këtu kam qenë e rrethuar me aq shumë dashuri, me kaq mikpritje që vetëm shqiptarët dijnë të bëjnë. Uroj që kjo që dhamë të gjithë bashku të jetë një ogur i mirë për të ndërtuar shtëpinë e shpirtrave të muzikantëve shqiptarë, që do të kurorëzonte kulturën e Kosovës. Një shtëpi operistike ku do të mblidhte të gjithë këta talentë. Unë pata edhe një takim me artistët e rinj në fakultet. Ishte mbushur salla plotë me shumë dashuri dhe energji, shtrohet pyetja ku do t’i dërgojmë këta artistë. Duhet të ju hapim dyert, dhe dyert e një teatri janë dyert e shpirtit”, ka thënë artistja Jaho.

Sopranoja Jaho ka thënë gjithashtu se angazhimin e saj në Kosovë e ka bërë më me shumë seriozitet nga që do ta bënte për secilin vend të botës, kjo pasi ndien detyrim për të sjellë përvojën e skenave ndërkombëtare dhe motivimin e nevojshëm për brezin e ri të artistëve të kombit të saj.

“E kam marr aq seriozisht, aq seriozisht siç do e merrja në çdo vend të botës, por akoma më seriozisht. Për t’iu thënë brezit të ri: unë flas gjuhën tënde, unë arrita, edhe ti arrin. Të tregoj rrugën në kuptimin e asaj që çfarë kam hequr unë nuk ke pse heq ti. Të tregoj rrugën që të mos humbasësh kohën kot. Kështu që, impenjimi im është aq i madh, nuk jam kursyer asnjë sekondë. Kam dhënë sikur të jetë hera e parë dhe e fundit e jetës time për ti dhënë shpresë një artisti që edhe ti mund të bëhesh, duke ia treguar rrugën. Më besoni është marrë aq seriozisht sa nuk kam marr asnjëherë asnjë gjë në jetën time deri në këtë pikë. Është ekstra mbi atë që kam bërë dhe bëj nëpër botë, këtë ju siguroj”, ka thënë artistja Jajo, duke potencuar që do të rikthehet përsëri në Kosovë për të dhënë kontributin e saj për brezin e ri të artistëve dhe për Institucionin e Operës.

Kurse, dirigjenti maestro Jakopo Sipari di Pescasseroli ka thënë se ndihet shumë i lumtur që do të jetë pjesë e këtij koncerti, për të ndarë skenën me një artiste të madhe si Ermonela Jaho.

“Jam shumë i lumtur të jem këtu me të gjithë ju, specifikisht me soprano Ermonela Jaho. Ky nuk është koncert, por është një eksperiencë sociale dhe emocionale për secilin sepse mendoj që ky koncert është një dhuratë. Ju keni privilegj, për të shijuar muzikën e Ermonela Jaho-s. Është si të ecësh mbi re. Të jepet ndjesia sikur je duke folur me Zotin.  Mendoj që ajo është e vetmja në botë që mund t’i jap secilit ndjesinë që i gjithë njerëzimi është hyjnor.” ka thënë maestro Jakopo Sipari di Pescasseroli.

Ndërsa, Abigeila Voshtina- koncert mjeshtër, ka thënë se Kosova duhet ta ketë sa më parë Teatrin e Operas, në mënyrë që të mos detyrohen artistët e rinj të emigrojnë jasht vendit për të realizuar ëndërrat e tyre, ashtu siç dikur kishte vepruar vetë ajo dhe sopranoja Jaho.

“Ne kemi parë që shqiptarët janë në gjendje të bëjnë gjithçka. Janë njerëzit më të aftë për tu përshtatur e rregullat e çdo shteti. Ne kemi yje që shndrrisin në çdo fushë të jetës. Dhe nuk shndrrisim në shtëpinë tonë, kjo nuk mund të jetë më e kuptueshme për mua. Dhe këtë e them si një njeri që ka drejtuar institucione, si një njeri që do të vazhdojë të luftojë, sepse janë disa gjëra që bëjnë pjesë te idealet, jo tek pushteti. Dhe idealin e kemi të gjithë. Përndryshe, kjo është një ekspericencë e mrekullueshme që për herë të parë e përjetoj në jetën time, duke interpretuar si instrumentiste me Ermonela Jahon. Është një gjë unike. Ejani të shijoni këtë udhëtim, që do të ngelë brenda shpirtit tuaj, do të jetë një udhëtim që me të vërtetë do të mendoni se pse nuk e kam bërë më përpara këtë gjë”, ka thënë Voshtina.

Ndërkaq, Drejtori i Filharmonisë së Kosovës, Dardan Selimaj ka thënë se organizimi i këtij koncerti është i një rëndësie të jashtëzakonshme për Operën e Kosovës, si një institucion e cili është në ngritje e sipër.

“Koncerti i datës 8 qershor është jashtëzakonisht domethënës për institucionin e Operës së Kosovës, një institucion i cili akoma nuk është kompletuar dhe ka një rrugëtim të gjatë përpara, për ta plotësuar gjithë organikën e tij, në fakt, aktualisht shumë fragjile e cila krijohet dhe shuhet pothuajse çdo sezone, e që më pas duhet të rikrijohet nga fillimi. Dhe pikërisht tani kemi një prej emrave më të ikonik të skenës operistike. Në këtë fazë është jashtëzakonisht e rëndësishme dhe besoj që do të jetë një shtytje për ta ndërtuar të plotë iinstitucionin”, ka thënë Selimaj.

Kurse, Kryesuesja e Bordit të Operës Rreze Kryeziu tha se prania e Jahos në këtë koncert, e po ashtu edhe ardhja e artistëve të tjerë të kalibrit botëror tregojnë për një të ardhme me qëndrueshmëri të plotë për institucionet e muzikës.

“Faleminderit Ermonea Jahos që ka vendosur Kosovën dhe jo vetëm institucionin e Operës së Kosovës në hartën operistike botërore. Ermonela Jaho na ka dhënë një mundësi tjetër dhe një kthesë tjetër, jo vetëm për komunitetin por për gjithë shoqërinë tonë. Për institucionin e Operës së Kosovës ky është një moment historik. Ardhja e Jahos është një moment historik dhe këtu nuk po flas vetëm për insitucionin ose komunitetin artistik, por edhe në cilësinë e qytetares. Ermonela Jaho nuk është dhe nuk prezanton vetëm një emër të madh botëror, ajo ka dëshmuar që përmes fuqisë ose mishërimit të fuqisë së artit të saj ka tejkaluar kufinjt, ka bashkuar njerëzit dhe këtë po e bën edhe tek ne” ka thënë Kryeziu.

Koncerti gala nga Opera e Kosovës me sopranon Ermonela Jaho dhe  maestron Jakopo Sipari di Pescasseroli do të mbahet nesër në ora 20:30,  në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë.

The post Sopranoja Ermonela Jaho: Kam dhënë shumë për këtë koncert në Kosovë, sikur te ishte koncerti i fundit në jetën time first appeared on .

Giovanni Bertolazzi Rikthehet në Skenën e TKOBAP-së – 6 Qershor

Një mik i dashur i publikut shqiptar, pianisti i mirënjohur italian Giovanni Bertolazzi, rikthehet për një mbrëmje të jashtëzakonshme më 6 Qershor, ora 20:00. Ky koncert special, i organizuar në kuadër të Javës Kulturore Italiane dhe me mbështetjen e çmuar të Istituto Italiano di Cultura, do të jetë një festë e vërtetë e muzikës klasike.

Nën dirigjimin mjeshtëror të maestro Andrea Solinas, emocionet do të flasin përmes notave të pavdekshme të Verdit, Puccinit dhe Tchaikovskyt. Për më tepër, publiku do të ketë privilegjin të dëgjojë për herë të parë në Shqipëri një premierë absolute: veprën “Alla valle del fiume Crati” të kompozitorit arbëresh Salvatore Frega. Kjo vepër sjell tingujt dhe shpirtin arbëresh në tempullin e artit shqiptar, duke premtuar një përvojë unike.

Por surprizat nuk mbarojnë këtu! Në kuadër të vizitës së tyre, kompozitori Salvatore Frega dhe pianisti Giovanni Bertolazzi do të ndajnë dijet dhe pasionin e tyre me studentët e Universitetit të Arteve përmes një masterclass-i të dedikuar.

Mos e humbisni këtë koncert që sjell hijeshinë dhe madhështinë e muzikës klasike në zemër të Tiranës!

Sopranoja me Famë Botërore Marigona Qerkezi Debuton në Tiranë! – 12 Qershor

Bëhuni gati për një tjetër kulm artistik! Më 12 Qershor, ora 20:00, skena e TKOBAP-së do të mirëpresë për herë të parë një nga emrat më të rëndësishëm të skenës operistike në botë, sopranon e talentuar Marigona Qerkezi. Ky koncert gala i jashtëzakonshëm premton të sjellë në Tiranë fuqinë e një zëri që ka elektrizuar publikun në skenat më prestigjioze ndërkombëtare.

Nën drejtimin e dirigjentit të njohur, maestro Fabrizio Maria Carminati, dhe e shoqëruar nga Orkestra Simfonike dhe Kori i TKOBAP-së, Marigona Qerkezi do të interpretojë një program të përzgjedhur me kryevepra nga kompozitorë si G. Puccini, G. Verdi, F. Cilea, A. Dvo?ák, L. Bernstein, A. Lara dhe L. Arditi. Një vend të veçantë në këtë mbrëmje do të kenë edhe perlat e muzikës shqiptare, me vepra nga kompozitorët tanë të shquar Feim Ibrahimi dhe Avni Mula.

Përgatituni për një natë ku muzika, eleganca dhe emocionet do të ndërthuren në mënyrë të paharrueshme. Një përvojë që nuk duhet humbur!

Informacione për Biletat:

Biletat për të dyja koncertet mund t’i siguroni pranë biletarisë së TKOBAP-së. Biletaria është e hapur nga e hëna në të diel, sipas orarit:

10:00-14:00 dhe 16:00-20:00

Ditën e shfaqjes: 10:00-14:00 dhe 16:00-18:10

The post Qershori i Surprizave, TKOBAP sjell dy mbrëmje magjike që nuk duhen humbur! first appeared on .

“Kisha në misionin e vet kërkon promovimin, zhvillimin e jetës njerëzore në të gjitha dimensionet e saj, prandaj nuk habit fakti i një panairi libri në oborrin e Katedrales, sepse panairi është i lidhur ngushtë edhe me këtë ambient që i përket kishës, Katedrales, siç është biblioteka. Besoj që kjo bibliotekë e vogël është bërë shkas i mirë për këtë ngjarje,” tha dom Vlash Palaj, famullitar i Shkodrës.

Me pjesëmarrjen e shtëpive kryesore botuese nga Shqipëria dhe Kosova, përfshirë Akademinë e Shkencave të Shqipërisë dhe Universitetin “Luigj Gurakuqi”, ky panair synon të kthehet në një pikëtakim vlerash letrare, ku libri shfaqet si urë komunikimi mes lexuesit dhe autorit.

“Jam shumë i lumtur që më së fundi, pas sa e sa viteve punë në fushën e bibliotekave dhe si drejtues i tyre, arrita të shoh të organizuar një panair libri në qytetin e Shkodrës. Ky është panairi i parë dhe mendoj që pas tij do të vijnë të tjerë,” deklaroi Gjovalin Çuni, drejtor i bibliotekës “Zoja e Shkodrës”.

Programi treditor i panairit “Libri të ban të lirë” përfshin promovime librash, takime me autorë, leksione të hapura dhe lexime artistike nga emra të njohur të letërsisë shqipe, pjesëmarrje të botuesve të rëndësishëm, koncerte, si dhe net letrare në amfiteatrin e hapur pranë Katedrales “Shën Shtjefni” të Shkodrës.

The post “Libri të ban të lirë”, iniciativa e Katedrales së Shkodrës për panairin e parë të librit  first appeared on .

Por gara fillon në të vërtetë të martën, kur gjysmëfinalja e parë ku do të largohen pesë vende konkuruese.

Gjashtë të tjerë do të largohen në gjysmëfinalen e dytë të enjten, përpara se Finalja e Madhe të zhvillohet në Bazel të Zvicrës, të shtunën, më 17 maj.

Pjesëmarrësit e këtij viti përfshijnë dy konkurrentë që rikthehen, një këngëtar profesionist opere, një aludim të fshehur fin ndaj emisioneve seksuale, si dhe një himn vallëzimi.

Për t’ju ndihmuar të përgatiteni, BBC ka hartuar një udhëzues për të 37 këngët në konkurs, të cilat i ka renditur në kategori të përafërta muzikore.

Pop post emigrantë

Këtë nëntitull BBC e ka marrë nga Shkodra Elektronike.

Sipas shkrimit, ata janë një dyshe shqiptare që jeton në Itali, të cilët bashkojnë muzikën etnike të qytetit të tyre të lindjes, Shkodrës, me një tingull elektronik progresiv.

Kënga e tyre Zjerm (Zjarri) imagjinon një kohë kur mirëkuptimi ndërkulturor do të çonte në paqe dhe harmoni – një botë pa nevojë për ushtarë dhe ambulanca, dhe ku “vaji do të mbante erë jargavani”.

Hyrja e Greqisë, Asteromáta , është gjithashtu e rrënjosur në histori dhe kujtesë, ndërsa Klavdia përshkruan lidhjen e pathyeshme që refugjatët ndajnë me atdheun e tyre.

” Edhe nëse kalojnë detet / Ata kurrë nuk do ta harrojnë tokën e shenjtë që e quanin shtëpi “, këndon ajo, në një baladë rrëqethëse që përzien elementë tradicionalë grekë dhe pontikë me instrumente me tela që ngrihen lart.

Një qasje më optimiste ndjek këngëtari holandez Claude. Një refugjat nga lufta e përgjakshme civile në Republikën Demokratike të Kongos. Ai u zhvendos në Holandë në moshën nëntë vjeç dhe u dashurua me Eurovisionin ndërsa priste në qendrën e refugjatëve.

Kënga e tij, C’est La Vie, është një homazh për nënën e tij, e cila e mësoi të shihte anën pozitive në situatën e tyre.

Ai kombinon elementë të shansonit dhe zouk-ut franko-karibian, dhe duket se do të renditet në 10 vendet e para.

Magji, magji dhe djem gotikë me humor të keq

Suksesi i “shtrigës gotike gremlin” Bambie Thug në Eurovisionin e vitit të kaluar ka krijuar një grup të vërtetë imituesish në vitin 2025.

Këngëtarja polake Justyna Steczkowska, e cila përfaqëson vendin e saj për herë të dytë, madje përfshin një magji sllave në këngën e saj, Gaja – duke thirrur shpirtin e Tokës nënë për ta “pastruar” atë nga një marrëdhënie toksike.

Është një performancë mjaft intensive, me Justynën që këndon nota të gjata dhe të qëndrueshme dhe luan një solo violinë të tërbuar, përpara se të ngjitet në trarët e ndërtesës me një palë litarë.

Këngë popi të nivelit të majtë

Fitore apo humbje, konkurrentët nga Britania e Madhe kujtojnë të hënën se u kanë dhënë shkrimtarëve kryesorë një dhuratë me titullin e punimit të tyre: Çfarë ndodhi, sapo?

Një himn pop i sforcuar dhe me ritëm të plotë, ai përzgjedh me kujdes pjesët më të mira të Queen, Andrew Lloyd Webber dhe Beatles, me sa duket për t’u kujtuar votuesve trashëgiminë e pasur muzikore të Britanisë.

Me tetë ndryshime tempo, mund të jetë e vështirë për t’u kuptuar nga votuesit, por harmonitë yjore dhe personalitetet e shkëlqyera të grupit do t’i përcjellin ato.

Çështja kryesore është se kënga shmang klishetë e Eurovisionit të himneve të vallëzimit me çekiç dhe baladave të valëvitura – diçka që “Remember Monday” e kanë të përbashkët me këngët e preferuara të këtij viti.

Në krye të renditjes janë përfaqësuesit suedezë KAJ, kënga e të cilëve “Bara Bada Bastu” është një odë për fuqitë rigjeneruese të saunës, e shoqëruar nga valltarë të veshur me peshqirë të hollë.

Tepër tërheqëse, kënga ka fituar miratimin e Bjorn Ulvaeus të grupit Abba, i cili e ka kënduar këngën në saunën e tij private.

Konkurrencë e fortë vjen nga këngëtari austriak JJ dhe balada e tij operistike Wasted Love.

Një histori e vjetëruar për dashuri të pashpërblyer, që mbështetet në stërvitjen e tij si kundër-tenor, përpara se të shpërthejë në një krizë të papritur tekno.

Një këngë e preferuar nga agjencitë e basteve, thembra e vetme e Akilit të saj është ngjashmëria e saj me fituesin e vitit të kaluar, Nemo.

I veçantë në një mënyrë të ndryshme është kënga e Irlandës, Laika Party – një himn trance-pop i viteve ’90 për një qen që u dërgua në hapësirë ​​nga Rusia dhe u la të vdiste atje.

Këngëtarja Emmy synon t’i japë një kthesë shpresëdhënëse një historie tragjike, por, pavarësisht një performance energjike, është paksa dekurajuese.

Më e këndshme është Laura Thorn e Luksemburgut, La Poupée Monte Le Son e së cilës është një thirrje për hyrjen fituese të France Gall në 1965, Poupée De Cire, Poupée De Son.

Ndërsa origjinali fliste për një “kukull mode” të drejtuar nga kompozitori Serge Gainsbourg, përgjigjja e Thorn ka të bëjë tërësisht me marrjen e kontrollit.

«Nëse mendon se një burrë si ti mund të më manipulojë, kthehu te mamaja jote », qorton ajo.

Vende të tjera që po i afrohen Italisë

Roma duhet të jetë në turp. Këtë vit nuk ka një, por dy këngë rreth kulturës së gjallë të Il Bel Paese.

E para vjen, jo çuditërisht, nga San Marino – mikroshteti i pavarur që ndodhet brenda Italisë veri-qendrore.

E titulluar Tutta L’Italia , ajo feston gjithçka, nga ekipi i futbollit të qarkut dhe vreshtat e tij, deri te Mona Lisa (nën emrin e saj italian Gioconda).

E shkruar nga Gabry Ponte – një nga ideatorët e këngës “Blue” (Da Ba Dee) të Eiffel 65 – është një përzierje e lehtë, por argëtuese, e ritmeve të vallëzimit, të luajturit në fizarmonikë tradicionale dhe valleve popullore të Kalabrisë.

Megjithatë, skenografia mund të jetë rrënimi i saj, me Gabryn e izoluar pas platformave të tij të DJ-it, ndërsa këngëtarët, të cilët për ndonjë arsye dëshirojnë të mbeten anonimë, i mbulojnë fytyrat e tyre me maska.

Më i paharrueshëm, por padyshim më i çrregullt, është Espresso Macchiato i Estonisë.

E interpretuar nga Tommy Cash (i vetmi konkurrent i Eurovision që është shfaqur në një album të Charli XCX ), është një karikaturë paksa e dashur e stereotipeve italiane, me vargjet e pashlyeshme: ” Jeta është si spageti, është e vështirë derisa t’ia dalësh “.

Ka përpjekje për të hequr dorë nga aludimet seksuale, por Eurovision po e bën shumë… të vështirë.

Një treshe artistësh po përpiqen t’i shmangin censurës përmbajtjen erotike, të udhëhequr nga Miriana Conte nga Malta, me një këngë pulsuese për klube të quajtur Serving.

Në formën e saj origjinale, refreni i këngës sillej rreth frazës “shërbim ndaj kantit” – fjala kant në maltezisht do të thotë “të këndosh” dhe është homofon për një term në anglisht që definitivisht nuk do të thotë të këndosh.

Është një referencë për një frazë të njohur në botën e drag/ballroom; por disa vende u ankuan se ajo shkeli udhëzimet e transmetimit, duke nxitur një rishkrim të nxituar të tekstit.

Nëse ky veprim kishte për qëllim të gjeneronte tituj kryesorë, funksionoi, por tani që Miriana ka vëmendjen, ajo nuk do të lëshojë pe.

Performanca e saj, ku shfaqet një top diskoje gjigant i vendosur midis dy buzëve të kuqe, është jashtëzakonisht e këndshme dhe ajo ka një palë pipëza për t’u pasur zili. Sa keq që kënga është e mbushur me klishe të muzikës europop.

Një tjetër konkurrent që po i dyfishon interpretimet e tij është Go-Jo i Australisë, i cili dëshiron që të “pihet një gllënjkë” milkshake nga “kupa e tij speciale”.

Me një sasi të vogël të muzikës disco funk të Electric Six, Milkshake Man është mjaftueshëm i shijshëm për ta rikthyer Australinë në finale, pasi arriti vetëm një gjysmëfinale vitin e kaluar.

Së fundmi, është Erika Vikman nga Finlanda, kënga e së cilës “Ich Komme ”, cilësohet si një “mesazh i gëzueshëm kënaqësie, ekstazie dhe gjendjeje transi”.

I strukturuar për të imituar realitetet pneumatike të të bërit dashuri, ai sjell në mendje himne ikonike gejsh, siç janë “Your Disco Needs You” e Kylie-t dhe “Hot Stuff” e Donna Summer – dhe përfundon me Erikën që fluturon drejt qiellit mbi një mikrofon masiv prej ari.

 Tre këngë të frymëzuara nga kanceri

Pak gjëra në jetë janë më shkatërruese se shprehja “Kam frikë se është kancer”.

Sëmundja do të prekë një në dy prej nesh dhe, megjithëse normat e mbijetesës janë përmirësuar ndjeshëm, ndikimi mund të jetë shkatërrues.

Këtë vit, tre konkurrentë të ndryshëm të Eurovisionit janë prekur nga kanceri, duke frymëzuar këngë me pikëllim dhe reflektim të pakrahasueshëm.

Këngëtarja franceze Louane e kap më së miri këtë. Kënga e saj “Maman ” është një bisedë intime me nënën e saj, e cila vdiq kur ajo ishte vetëm 17 vjeçe.

Gjatë tre vargjeve, Louane përshkruan “boshllëkun” që ndjeu; dhe se si e mbushi boshllëkun me sjellje të këqija dhe histori dashurie pa kuptim. Por, ndërsa kënga përparon, ajo i thotë mamasë së saj se është qetësuar dhe ka gjetur një qëllim… duke u bërë vetë nënë.

Ajo e këndon bukur, me një përzierje keqardhjeje dhe force. Dhe kur zëri i vajzës së saj shfaqet në momentet e fundit të këngës, do të duhej një zemër e fortë për të mos derdhur asnjë lot.

Në Norvegji, 19-vjeçari Kyle Alessandro ndau një histori të ngjashme, kur nëna e tij u diagnostikua me kancer në vjeshtën e vitit 2023. Diçka që tha gjatë trajtimit të saj e frymëzoi pjesëmarrjen e tij në Eurovision: “Mos e humb kurrë dritën tënde”.

Kyle e mori atë frazë dhe e shndërroi në një këngë pop që flet për mbijetesën ndaj vështirësive. “Asgjë nuk mund të më djegë tani,” këndon ai. “Unë jam çakmaku im .”

Ndërkohë, Klemen Slakonja është një komedian i njohur më së miri në Slloveni për përshtypjet e tij për Donald Trump dhe Vladimir Putin – por balada e tij, Sa kohë kemi mbetur, u shkrua pasi gruaja e tij, aktorja Mojca Fatur, u diagnostikua me kancer të palcës së kockave.

Ndërsa ai këndon, valltarët e Klemen e ngrenë në ajër dhe e mbajnë përmbys, për të përfaqësuar çorientimin që ndjeu familja.

“Kur ajo lexoi diagnozën e saj, bota jonë u përmbys dhe ndjeva atë vërshim gjaku në kokën time, të njëjtin që ndiej sa herë që jam përmbys në performancë”, tha ai për Eurovision World .

Duke sfiduar të gjitha gjasat, Mojca mbijetoi dhe i bashkohet atij në skenë në Eurovision. Është një moment thellësisht intim dhe prekës.

Bops

Duke dëgjuar formacionin e këtij viti, është sikur të gjithë konkurrentët dëgjuan këngën “Evacuate the Dancefloor” të Cascada-s dhe thanë, “Jo, jemi mirë, faleminderit”.

Ka këngëtarë të klubeve kudo, me Red Sebastian-in e Belgjikës (i cili e ka marrë emrin nga gaforrja në filmin “Sirena e Vogël”) që paraqet një këngë të tërë rreth çlirimit të një rave në mbrëmjeje që zgjat gjithë natën.

Sissal i Danimarkës merr një tingull të ngjashëm, me një këngë të lashtë Euro-bop të quajtur Hallucination që evokon pa mundim fituesen e dyfishtë të Eurovisionit, Loreen.

Sissal tha se qëllimi i saj më i madh ishte që publiku të ndiente se nuk mund të ulej gjatë këngës.

Ndërkohë, Gjermania po përpiqet të shënojë një “home run” me “Baller” , një himn super tërheqës i muzikës trance që nuk do të tingëllonte i papërshtatshëm në superklubin e Berlinit, Berghain.

E interpretuar nga vëllezërit e motrat austriakë, Abor dhe Tynna, kënga po mbetet në mes të listës, pasi Tynna sëmuret me laringjit, duke ia hequr dyshes mundësinë për të impresionuar fansat në festat e ndryshme parapërgatitore të Eurovisionit. Por tani që ajo është shëruar, kënga mund të ngjitet në renditje.

Kjo ka më pak të ngjarë për Væb , të njohur edhe si Jedward islandez. Kënga e tyre energjike dance-rap, Roá , ka të bëjë tërësisht me varkën nga Islanda në Ishujt Faroe, “sepse pavarësisht se çfarë ndodh në jetë, ti thjesht vazhdon të nagsësh varkën përmes valëve”.

Ylli spanjoll Melody performon më mirë me “Esa Diva”, një këngë house plot gjallëri me një dozë kitare flamenko, që dokumenton udhëtimin e saj drejt famës.

Dhe kënga “Mamagama” e Azerbajxhanit imiton tërësisht Maroon 5 në “Run With U”, një këngë e butë pop e shoqëruar me një rif vezullues në saz – një instrument i ritmit me qafë të gjatë i ngjashëm me lahutën.

Ndërkohë, Marko Bošnjak po përgatit një tortë helmuese për t’ua dhënë torturuesve të tij – kryesisht njerëzve që e bombarduan me mesazhe urrejtjeje homofobike pasi u zgjodh për të përfaqësuar Kroacinë.

Kritikat ishin aq të forta sa ai humbi zërin dhe nuk mundi të dilte nga shtëpia për pesë ditë.

Kënga e tij është melodramatike, plot me sintisajzerë grykë-grykë dhe këngë të frikshme për shesh lojërash. Është pak e ekzagjeruar, por prapëseprapë duhet të kalojë në finale.

Një qasje më eterike po ndjek grupi letonez Tautumeitas, kënga e të cilit Bur Man Laimi përkthehet si “një këngë për lumturinë”.

Duke kujtuar këngët Bjork dhe Enya, harmonitë e saj folklorike që mbivendosen bazohen në këngë tradicionale letoneze dasmash, duke e bërë atë një nga këngët më tërheqëse të këtij viti.

Një mister i mëtejshëm ofrohet nga Theo Evan , përgjigja e Qipros ndaj Nick Jonas. Teksti i këngës së tij, Shh , është një enigmë, e shkruar nga ish-tenisti Elke Tiel, “e vërteta e fshehur e të cilit do të zbulohet vetëm në skenën e Eurovisionit në maj”.

Ai e hap performancën e tij i ulur midis dy skelave në një rikrijim të skicës së famshme të Njeriut Vitruvian të Leonardo da Vinçit – kështu që ka një të dhënë.

“Shh” është një nga një numër këngësh pop gotike, e kënduar nga të rinj të zymtë me flokë interesantë.

Ndër më të mirat është “Kiss Kiss Goodbye” , nga Adonxs i Çekisë , i cili kalon nga një falseto engjëllore në një bariton shqetësues ndërsa përballet me të atin që mungon.

Grupi lituanez Katarsis është një eksperiment interesant, me një këngë roku qëllimisht pesimiste që deklaron se “themelet e gjithçkaje kanë filluar të kalben”.

I titulluar Tavo Akys (Sytë e tu), kënga arrin një kulm bindës, por është e vështirë ta parashikosh si fituese të votave, përveç nëse Eurovision tërheq papritur një audiencë adoleshentësh emo të depresionuar.

Këtë listë e plotësojnë këngëtari armen Parg, me këngën “ Survivor ” të frymëzuar nga Imagine Dragons, dhe këngëtari serb Princ, balada e të cilit e stërholluar quhet Mila.

Të dy interpretuesit japin gjithçka nga vetja, por këngët nuk ndihen mjaftueshëm të forta për të mbijetuar në gjysmëfinale.

Rikthime në modë roku të viteve ’70

Katër vjet pas fitores së Måneskin, ringjallja e muzikës rock në Eurovision vazhdon me shpejtësi.

Italia është rikthyer sërish në këtë rol, falë Lucio Corsi -t – mendoni për David Bowie-n si Pierrot – dhe baladës së tij glam rock Volevo Essere Un Duro (Doja të isha i fortë).

Një himn delikat për njerëzit që ndiejnë se nuk përshtaten, kujton se si Lucio u ngacmua kur ishte fëmijë dhe si është rritur duke përqafuar brishtësinë e tij. Në një moment, ai këndon: “Në vend të një ylli, [Unë jam] vetëm një teshtimë.”

Është një pjesë e përjetshme e shkrimit të këngëve që realizon atë trukun thelbësor të Eurovisionit duke tingëlluar e re dhe e njohur në të njëjtën kohë.

Grupi indie portugez Napa gjithashtu ka një atmosferë të viteve ’70, duke kanalizuar këngën Wings të Paul McCartney në këngën e butë rock, Deslocado (pa vend).

Është një tjetër këngë për migrimin, e shkruar pasi grupi u detyrua të zhvendosej nga Madeira në Portugali për shkak të krizës ekonomike.

“Edhe pse kemi qenë këtu për disa vite, gjithmonë kemi atë dëshirë për t’u kthyer dhe atë ankth për t’i thënë lamtumirë familjes”, tha këngëtari Guilherme Gomes.

Të fundit, por jo më pak të rëndësishme, janë Ziferblat e Ukrainës , të cilët vazhdojnë serinë mahnitëse të pjesëmarrjeve me cilësi të lartë të vendit në mes të një lufte me Rusinë.

Kënga e tyre, Bird Of Pray , është një përzierje e papritur e grupit të viteve 70 të muzikës new wave, Cars, këngës së zogjve dhe riff-it të kitarës nga kënga Sweet Dreams My LA Ex e Rachel Stevens – ndërsa teksti është plot shpresë për një ribashkim paqësor me të dashurit e tyre. Është më mirë nga ç’duket kështu.

Baladat

Ku do të ishte Eurovision pa një grua me flokë të kuqërremtë që ulërinte në një makinë ere të vendosur në “uragan”?

Izraeli ka një formë të fortë në këtë kategori dhe e vendos përsëri standardin me “ New Day Will Rise” , një baladë melankolike për piano e kënduar në një përzierje gjuhësh angleze, frënge dhe hebraike.

Kënga është interpretuar nga Yuval Raphael , një 24-vjeçare që shpëtoi për pak në festivalin e muzikës Nova 2023, ku një sulm nga Hamasi mori jetën e 378 personave dhe shkaktoi ofensivën e vazhdueshme të Izraelit në Gaza.

Është e vështirë të mos i interpretosh tekstet e saj si një përgjigje ndaj këtyre ngjarjeve – “të gjithë qajnë, mos qani vetëm”. Si rezultat, pjesëmarrja e saj nuk ka marrë të njëjtin nivel kritikash si Eden Golan, i cili përfaqësoi Izraelin vitin e kaluar.

Kjo nuk mund të thuhet për konkurrenten e Gjeorgjisë, Mariam Shengelia , e cila është fishkëllyer gjatë paraqitjeve para Eurovision për mbështetjen e saj të supozuar të partisë autoritare, pro-ruse dhe anti-LGBT të vendit, Ëndrra Gjeorgjiane.

Shengelia i ka mohuar akuzat, duke theksuar se kënga e saj – një baladë emocionuese, kuazi-militariste e quajtur Freedom – është rreth “lirisë së zgjedhjes, lirisë për të dashur, lirisë për të jetuar siç dëshiron të jetosh”.

“Asnjë sasi urrejtjeje e fabrikuar nuk do ta ndryshojë këtë”, i tha ajo faqes së fansave të Eurovisionit Wiwibloggs .

Nina Žižić nga Mali i Zi trajton abuzimin në familje në Dobrodošli , një baladë orkestrale e menduar dhe e rafinuar.

Këngëtarja, e cila më parë u paraqit në Eurovision në vitin 2013 me këngën e çuditshme cyborg pop, Igranka, i interpreton tekstet e saj me pasion dhe sinqeritet, por disi kënga nuk merr kurrë sukses të plotë.

Së fundmi, por jo më pak e rëndësishme, kemi kampionen në fuqi Zvicrën, e përfaqësuar nga 24-vjeçarja Zoë Më, e cila e përshkruan veten si një “zanë e vogël”.

Në mënyrë të përshtatshme, kënga e saj e shkruar vetë, Voyage, është delikate si krahët e një zane, duke valëvitur me një lutje të butë për ta trajtuar njëri-tjetrin me mirësi.

Duke u kualifikuar automatikisht për në finale, është një oaz i mirëpritur qetësie mes seancave me avull të saunës, prerjeve të flokëve gotike me humor të keq dhe aludimeve provokuese.

Por ky është Eurovision. E gjithë jeta njerëzore është këtu. /artmagazine.al

The post Publikohet udhëzuesi për të 37-të këngët e Eurovisionit first appeared on .

ROMANTIZMI, FRANC SHUBERT, LIEDI.

Problemi që ngre romantizmi, është ai i raportit mes botës dhe individit. Bërthamën e romantizmit, ashtu si çdo traditë tjetër e artit evropian, e gjejmë në botën e pasur të artit mesjetar, sidomos në folklorin e tij. Një prej figurave më të njohura të periudhës romantike është kompozitori austriak Franc Shubert (1797-1828), i shquar për melodinë dhe harmoninë e përdorur në këngët (liderat) dhe muzikën e tij të dhomës.

Muzika e Shubertit kënaq sot shumë më tepër njerëz sesa më parë, ajo shfaqet në një numër të pafund koncertesh dhe recitalesh rreth botës, luhet në stacione të pafundme radiosh dhe ka një numër disqesh që vijnë gjithnjë duke u rritur.

Ka studiues që Shubertin e trajtojnë edhe si përfaqësues të klasiçizmit dhe kjo sigurisht ka disa arsye. Ai jetoi në epokën e fundit të klasiçizmit dhe ishte bashkëkohës i Bethovenit, i cili qe një idhull dhe një shembull për të. Kjo, ngaqë ai shkroi gjini muzikore, të cilat përbëjnë drejtimin bazë të klasiçizmit, si simfoni, sonata etj. Nëntë simfonitë që ai kompozoi, përveç simfonisë së 8, janë shkruar sipas frymës klasike. Pra, si të thuash, ashtu si dhe mjaft bashkëkohës të tij, ai qëndron mes klasikëve dhe romantikëve. Ndërsa ajo që e bën atë përfaqësues të romantizmit, janë këngët e tij dhe simfonia nr. 8. Këto janë tepër melodike. Madje në simfoninë nr. 8, ka elementë tematikë që këndohen dhe në ndërtim të saj ka tematë tipit vokal. Kjo sigurisht përbën një aspekt novator në simfonitë e tij.

Në periudhën e klasiçizmit iu dha përparësi gjinive të mëdha muzikore dhe sigurisht kënga nuk ishte një gjini e tillë. Pra, kënga si gjini, nuk i përket aspak klasiçizmit, ajo është një fenomen i ri i epokës së romantizmit. Shubert qe ai që i dha një rëndësi të madhe asaj. Megjithatë, arsyeja kryesore që Shuberti u mor kryesisht me këngë, përveç të tjerash, lidhet dhe me ngjarjet historike të kohës së tij. Periudha në të cilën ai jetoi, ishte epoka e lëvizjeve demokratike borgjeze. Ndoshta, pikërisht për të qenë sa më afër realitetit të kësaj periudhe, u zgjodh dhe kënga si gjini, e cila u bë dhe gjinia më e preferuar e asaj epoke.Gjithashtu ajo është dhe më e e qartë për masën. Estetika romantike solli gjëra të reja në art e në muzikë. Disa nga këto të reja i shohim tek arti shubertian, në të cilin perceptimi i përmbajtjes artistike realizohet përmes konceptimit subjektiv. Përmbajtja e veprave të tij lidhet kryesisht me transmetimin e ndjenjave dhe të mendimeve të njerëzve të thjeshtë. Tema e dashurisë, gëzimeve dhe vuajtjeve të njeriut, figurat e ndryshme të natyrës përbëjnë thelbin e përmbajtjes së veprave të tij. Përmes këtyre motiveve kompozitori zbulon dramën shpirtërore të heroi romantik. Këtë e shohim kryesisht tek kengët. Me këngën ai, sa ç’qe përfaqësues i periudhës romantike, qe njëkohësisht dhe përfaqësues i vetvetes. Në periudhën e romantizmit ndryshoi qëndrimi ndaj formave muzikore, ndryshoi koncepti i mëparshëm, kështu dhe kënga u kërkua ashtu si edhe simfonia.. Pra, kënga e Shubertit u bë shprehje e ndryshimeve të epokës.

Që Shubert ishte melodist i madh, madje “sipëror” kjo është një aksiomë që përsëritet çdo ditë. Por melodia duhet të prkufizohet më saktë në raport me elementët e tjerë të krijimeve muzikore si p.sh tema. “Melodia” mund të përcaktohet “ një ide muzikore e shprehur plotësisht dhe në të njëjtën kohë e rrethshkruar”. Nga ana tjetër tema është një syth, është një qelizë jo e plotë dhe në sipërfaqe, më pak tërheqëse se një melodi e përmbushur. Por ka si kompensim mundësi pjellshmërie, ka mundësinë e zhvillimit, të cilën melodia nuk e ka. Mund të themi gjithashtu që tema përfaqëson elementin dramatik dhe dinamik dhe për këtë ka një impuls ritmik që shpesh i mungon melodisë. Melodia përfaqëson elmentin lirik dhe soditës, e lindur ose nga një improvizim intuitiv, ose nga një kapërcim i lumtur. Shuberti ishte një kompozitor kryesisht melodik, idetë e tij në “hyrje” janë pothuajse të një një bukurie mrekulluese, por në “zhvillim” rëndohen ose shpërndahen në përsëritje të padobishme. Kur Shuberti ia del të ndërkëmbejë dy koncepte, të bëjë melodi me temat dhe tema me meloditë, atëhere realisht mrekullia kryhet.

Meloditë te kënget ose lirikat e tij përbëjnë sigurisht monumentin e tij të madh, në të cilin ai mbetet mjeshtri i pakapërcyeshëm dhe i padiskutuesëhm, më i madh në këtë fushë se sa parardhësit ( Moxart, Hajden, Bethoven) dhe më i madh se sa ato që e ndoqën (Shuman, Brahms edhe Volf). Asnjeri prej tyre nuk ka pafajësinë e përkryer të Shubertit, ngrohtësinë e panjollë dhe lumturinë shprehëse. Atje ku atë nuk e turbullonin problemet e formës, ai i jepej tërësisht frymëzimit të tij.

Koncepti romantik i heroit ishte mishëruar virtualisht tek Shuberti. Jeta e tij karakterizohet nga një krijimtari pothuajse e pabesueshme, por gjithashtu dhe nga varfëria dhe vuajtjet e shumta, sëmundje, vetmi, mungesë e njohjes nga publiku. Në subjektet e tij kishte ekstreme të mëdha emocioni, të cilat padyshim dëshmojnë për mjeshtërinë e tij. Ka një numër anekdotash që tregojnë për spontanitetin e tij në krijimet e tij më të mëdha. Thuhet se ai ka shkruar më shumë se shtatë këngë në një ditë të vetme. Dhe mendohet se ai ka qenë një kompozitor instiktiv, një talent natyral që vendosi t`i këndonte natyrës, përroit, fushave, përvojës së dashurisë. Ashtu si poetët romantikë si, Bajroni, Kits dhe Sheli, Shubert vdiq i ri, por ai i kishte realizuar më shumë se gjysmën e 600 këngëve të tij, që në moshën 19-vjeçare.

. Por, ç`nënkupton fjala Lider. Në gjuhën gjermane lider do të thotë këngë. Termi i referohet në veçanti artit të këngës, të shkruar nga kompozitorët gjermanë gjatë periudhës romantike të 1800-tës. Franc Shubert ka qenë një nga kompozitorët më të famshëm të liderave. Shumë prej lidereve janë shkruar për vepra vokale të shoqëruara me piano. Kryesisht në to shprehet dashuria për natyrën dhe kjo është shprehur me fjalët e poetëve të mëdhenj gjermanë, duke përfshirë këtu Gëten dhe Hajnen.

Liderat e Shubertit janë të mbushura me shkrime piktoreske, tinguj muzikorë që synojnë të prezantojnë ndjenjat e jetës së tij. Zakonisht diçka e tillë jepet në partin e pianos, ku Shuberti paraqitet një novator i madh. Duke u mbështetur në arritjet e mëdha të muzikës pianistike të shek.XVIII dhe fillimit të shek. XIX, Shuberti i zgjeroi jashtëzakonisht funksionet e partit pianistik në këngë. Megjithëse i ndërtuar shpeshherë thjeshtë, ky part lidhet ngushtë me përmbajtjen dhe frymën e përgjithshme të melodisë vokale, herë duke u bërë pjesë e veprimit aktiv, herë duke krijuar dekorin dhe herë duke dhënë në mënyrë figurative gjendjen shpirtërore të heroit të këngës. Kështu p.sh. te Margarita në çikrik, faktura pianistike e thjeshtë dhe monotone krijon sfondin psikologjik dhe dekorativ të këngës. Imitimi figurativ i lëvizjes së çikrikut sugjeron gjendjen e rënduar shpirtërore të personazhit. Te balada Mbreti i pyllit piano flet me një gjuhë gati simfonike, krijohet figura e xhindit të frikshëm, paralajmërohet vdekja e djalit të vogël. Ndërsa te Mullixhesha e bukur na jepet përroi nëpërjet partit të pianos.

Shuberti shkroi dy cikle me këngë, Mullixhesha e bukur(1820) dhe Rrugë dimërore (1827) , subjekti i të cilave është marrë nga poemat e shkrimtarit Vilhem Myler( 1794-1827).Karakteristikë e këtyre cikleve është se në to subjekti poetik shtjellohet në vetën e parë, gjë që i jep tregimit tipare të theksuara autobiografike. Të dy ciklet kanë një lidhje të ngushtë midis tyre së pari, në linjën e përbashkët liriko-dramatike, linjë e cila merr tipare tragjike në ciklin Rrugë dimërore dhe, së dyti, në gërshetimin e jetës dhe të peripecive të heroit shtegtar me figurat e natyrës. Nëse këngët e ciklit Mullixhesha e bukurkanë si sfond natyrën e pranverës, tek Rrugët dimërore mbizotëron peisazhi i acartë i dimrit. Në mënyrë figurative, në të dy ciklet, përshkrimi i jetës dhe i natyrës lidhet ngushtë me gjendjen psikologjike dhe botën e brendshme të heroit.

Mullixhesha e bukur mbështetet në 20 këngë. Përmbajtja e tij tregon për një djalosh të ri të gëzuar, i cili is rrugën e jetës dhe pas endjesh të shumta zë vend si punëtor në një mulli. Djaloshi bie në dashuri me vajzën e mullisit.Por mullixhesha e bukur nuk u përgjigjet ndjenjave të zjarrta të djaloshit, sepse bie në dashuri me gjuetarin, I dëshpëruar thellë djaloshi kërkon t`i japë fund brengave në ujërat e kulluarar të përroit. Këtë subjekt të thjeshtë dhe naiv, Shuberti e mishëroi në mënyrë poetike në këngët e tij, duke u dhënë vlera të reja vargjeve të Mylerit. Tema e dashurisë i nënshtrohet një plani dramaturgjik të qartë: kalimi prej gjendjeve të gëzuara e të frymëzuara që ngjallin dashuri, drejt hidhërimit të pashpresë të heroit. Këngët e ciklit përbëjnë etapa të ndryshme të zhvillimit të idesë poetike. Ato japin evoluimin psikologjik të personazhit. Një vend të rëndësishëm zë në cikël personazhi i dytë, përroi . Kjo figurë ndihet në çdo këngë të ciklit, herë duke krijuar sfondin dekorativ të shtegëtimit, herë duke ndihmuar për zbërthimin e ndjenjave dhe të gjendjeve psikologjike nëpër të cilat shkallëzohet ngjarja.

Pjesa më e madhe e këngëve janë ndërtuar në formën tradicionale të këngës strofike. Por, duke ia nënshtruar strukturën e këngës dramaturgjisë së zhvilluar të ciklit, Shuberti i dha kupletit pamjen e një miniature të lirë romantike. Haset në këtë cikël edhe forma tripjesëshe e, në ndonjë rast, ajo e zhvillimit të lirë në materialin muzikor, shembull i të cilit është kënga Dëshira për të ditur (nr.13), një meditacion lirik që shtjellohet në një formë më të ndërlikuar.

Një ndër këngët më ekspresive të ciklit është ajo me titull Ngjyra e dashur, nr. 16. Në formën e thjeshtë të kupletit, kompozitori trajton mendimin dhe ndjenjën e thellë që të mahnit. Kënga përshkohet nga intonacione elegjiake, që ngjallin dhimbje e trishtim. Këto intonacione fiksohen, së pari në hyrjen pianistike, në melodinë e thjeshtë, por të zymtë të basit, në tonalitetin minor, që përshkon gjithë këngën. Gjatë ndërhyrjeve të partit vokal, pianoja luan një figuracion monoton ostinato, nëpër të frenohet çdo lloj përshtypjeje që mund të ngjallin këmbimet midis modit minor me atë mazhor.

Cikli përfundon me ninullën e përroit për të dashuruarin. Uji i përroit rrjedh butësisht dhe i ofron ngushëllim djaolshit për zhgënjimin në dashuri. Në melodinë e saj të qetë e të këndueshme shprehet një melankoli dhe trishtim i përmbajtur. Pa bujë e tragjizëm të theksuar, kompozitori krijon figurën e qetësisë së vdekjes.

Nëpërmjet ciklit Shuberti tregon gjerësinë e tij krijuese në linjat melodike dhe gjenialitetin e tij në shoqërimet e këndshme që i lidhin fjalët me melodinë aq mirë.

Shuberti ndonjëherë ishte i paaftë të mbështeste idetë e tij muzikore, të cilat dikur i kishte paraqitur në një formë të zgjeruar. Ai kishte një ndjeshmëri shumë të madhe në krijimin e melodive, kishte frymëzim poetik, i cili kapej lehtësisht nga dëgjuesit nëpërmjet disa përsëritjeve. Këngët e tij i kanë dhënë, padyshim, Shubertit një vend mes kompozitorëve më të mëdhenj edhe sikur ai të mos kishte shkruar asgjë tjetër. /artmagazine.al

The post ROMANTIZMI, FRANC SHUBERT, LIEDI first appeared on .

Radio Televizioni Shqiptar ka realizuar një prodhim ekskluziv për ikonën e muzikës së filmit shqiptar, duke përçuar përmes tingujve dhe rrëfimeve emocionin e thellë të artit të tij.

Dokumentari “Katër masa shpirti”, me autore Albana Kozelin, montazh nga Gjergji Pano, drejtor fotografie Shkëlzen Sinani dhe konsulente artistike Holta Sina, është shfaqur premierë mbrëmjen e 9 majit.

“Kujtim Laro i përket RTSH-së, pasi ka punuar aty, por i përket edhe të gjithë spektrit muzikor të filmit. Ishte mbështetja e RTSH-së, në mënyrë të veçantë e drejtoreshës, zonjës Eni Vasili, që dua ta falënderoj veçanërisht. Patjetër edhe gjithë stafi që më ka ndenjur pranë, që nga drejtori i fotografisë Shkëlzen Sinani, montazhieri Gjergji Pano dhe shumë njerëz të tjerë,” u shpreh autorja Kozeli.

“Muzika e tij e filmave është një ndër muzikat më të bukura që ka lënë gjurmë dhe do të lërë gjithmonë,” tha kompozitori Robert Radoja.

“Nuk ka ardhur ende koha që të thuhet e vërteta për Kujtim Laron në kufijtë e të jashtëzakonshmes.”, tha regjisori Mevlan Shanaj.

Kujtim Laro (1947–2004) u lind në maj të vitit 1947 në qytetin e Vlorës. Studimet e larta i përfundoi në vitin 1970 në Institutin e Lartë të Arteve dhe më vonë shërbeu si pedagog për shumë vjet në Akademinë e Arteve. Ka punuar gjithashtu si drejtor artistik pranë Ansamblit të Ushtrisë.

Laro mbante titujt “Artist i Merituar” dhe “Naim Frashëri” i klasit të parë. Ai ka lënë pas rreth 35 kolona zanore filmash shqiptarë, dhjetëra këngë festivalesh dhe krijime të tjera muzikore. Kujtim Laro u nda nga jeta në vitin 2004.

Të pranishmit në sallë u emocionuan nga rrëfimet dhe tingujt e muzikës së Laros, duke e cilësuar dokumentarin si një homazh të denjë për një artist që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në muzikën shqiptare.

Në përfundimit të dokumentarit, salla shpërtheu në duartrokitje të zgjatura, duke treguar vlerësimin dhe respektin për veprën e kompozitorit.

The post Requiemi Dokumentar “Katër masa shpirti” të Kujtim Laros…“Nuk ka ardhur ende koha që të thuhet e vërteta për Kujtim Laron në kufijtë e të jashtëzakonshmes.” first appeared on .

Pianisti i jashtëzakonshëm Nicola Pio Nasca solli një rrëfim muzikor që shkoi përtej notave, përtej shikimit, drejt thellësive të shpirtit njerëzor. Koncerti i titulluar “Rrëfimi i tingujve” solli një artist me ndjeshmëri të lartë që sheh përmes shpirtit.

Nicola Pio Nasca solli një udhëtim muzikor përmes veprave të Bach, Liszt, Chopin dhe Albeniz.

“Nuk është më çudi që sallat e TKOBAP-së mbushen plot e përplot në çdo shfaqje apo koncert”, shkruhet në faqen online të Teatrit Kombëtar të Operas e Baletit.

Pianisti Nicola Pio Nasca është vetëm 22 vjeç, nga Bari i Italisë. Ai është pianisti i parë italian me mungesë shikimi që në lindje, i cili ka përfunduar studimet në piano, duke dëshmuar një shembull frymëzues të forcës dhe dashurisë për artin.

The post “Rrëfimi i tingujve”, koncerti që rrëfen i një pianisti të verbër! first appeared on .