Aktorja Mimoza Marjanaku mban mbi vete të gjithë peshën e rrëfimit, duke interpretuar një rol kompleks, ku fjalët nuk mjaftojnë pa ritmin e frymëmarrjes, pa pauzat e qëllimshme dhe pa tensionin e brendshëm që karakterizon dramën. Monologu i saj është sfida e gruas : i gjatë, i trazuar, plot zhytje e ku personazhi lëviz mes të shkuarës dhe të tashmes.

Ky lloj monologu kërkon disiplinë të hekurt aktoreske, ruajtje të emocioneve, kontroll të tonit dhe aftësi për të mbajtur publikun të lidhur pas çdo fjalie — dhe Marjanaku ia del ta bëjë këtë me një intensitet të rrallë. Ajo ndërton një grua që përballet me kujtimet si me plagë të hapura, duke e kthyer skenën në një rrëfim të brendshëm gati dokumentar. Përballë saj, Romir Zalla krijon një energji të kundërt që e pasuron dialogun dramatik të veprës.

Regjisorja Suela Bako ndërton një regji të përmbajtur, të fokusuar te detaji dhe simbolika, duke i dhënë veprës ritëm të ngadaltë, por emocionalisht të ngjeshur.

Skenografia e Alketa Tragaj, e plotësuar nga bashkëpunimi me Erti Bejdo dhe Lira Zahiri, është një nga elementet më të forta të shfaqjes: një hapësirë me stilim te asaj periudhe, e ftohtë, ku objektet e shpërndara në skenë funksionojnë si “sirtarë” të hapur të së shkuarës. Çdo send bëhet dëshmi e një jete, duke sjellë në të njëjtën hapësirë nostalgji, dhimbje dhe ironi.

Në aspektin estetik, shfaqja rritet edhe nga ndërhyrjet vokale të këngëtares Kiara Juba, e cila vendos një ton emocional që lëviz mes brishtësisë dhe dramës.

“Gruaja me Sirtarë” është një shfaqje që kërkon reflektim dhe e fton publikun të rikthehet tek roli i gruas në familje dhe shoqëri, tek ngarkesa që ajo mbart shpesh në heshtje dhe tek historia e përbashkët që na bashkon të gjithëve. Një prodhim teatror i realizuar me seriozitet artistik dhe me një mesazh që mbetet gjatë.

The post “Gruaja me Sirtarë” – një portret i thellë i gruas shqiptare në skenën e Teatrit “Aleksandër Moisiu” first appeared on Ogma News.

Vepra muzikore të autorëve shqiptarë dhe atyre të huaj vijnë në koncertin që ka bërë bashkë tre artistë të njohur njëkohësisht dhe pedagogë të Fakultetit të Muzikës. Një koncert i veçantë vjen këtë mbrëmje me “ SENSUM Trio”, ku tre instrumentistë do të sjellin një program të pasur muzikor, pjesë e tyre dhe vepra premierë. Pianistja Ardita Bufaj, së bashku me Xhovana Marku (oboe) dhe Ilir Kodhima (korno) janë pjesë e kësaj trio muzikore, një formacion i rrallë, por këtë mbrëmje vjen me koncert në hollin koncertor të Universitetit të Arteve. Xhovana Marku pedagoge e oboes në Fakultetin e Muzikës-Universiteti i Arteve thotë se pikënisja e të gjithë programit muzikor ishte trioja nga Carl Reinecke, një kompozitor gjerman.

“Ne u bëmë bashkë për të luajtur këtë vepër dhe më pas menduam, që gjithë pjesën tjetër të programit t’ia dedikonim veprave muzikore shqiptare. Duke zgjedhur programin muzikor për këtë koncert arritëm që të kemi edhe premiera”, thotë ajo. Koncertet janë pjesë e rëndësishme e jetës artistike, ndërsa këtë mbrëmje do të jetë “SENSUM Trio” që do të përcjellë tek publiku tingujt e muzikës. Artistja Xhovana Marku thotë se “SENSUM Trio” me muzikën që përcjell tingëllon bukur. Sipas saj, me rëndësi janë dhe veprat muzikore shqiptare që do të luhen në këtë koncert, duke i cilësuar si pasuri në muzikë. “Ky formacion trio është interesant për t’u parë. Është formacion i rrallë, nuk ka shumë vepra dedikuar këtij formacioni, por është një trio që tingëllon vërtetë shumë bukur.

Veprat shqiptare që do të luhen në koncert janë pasuri, janë realiteti që kemi dhe duhen dëgjuar”, thotë Marku. Në koncert këtë mbrëmje do të luhet “Temë me variacione” Vasil Tole (premierë për oboe dhe piano); “Fantazi” Arian Avrazi – korno dhe piano (premierë); “Aq afër” Haig Zacharian – pjesë për piano solo; Trio për oboe, korno dhe piano – Carl Reinecke; Kcim epik – Klodian Qafoku pjesë për oboe, korno dhe piano.

Stina koncertore

Fakulteti i Muzikës zhvillon një jetë artistike aktive me pjesëmarrjen e gjerë të studentëve dhe pedagogëve. Koncerti që do të zhvillohet këtë mbrëmje në hollin e Universitetit të Arteve sjell për të pranishmit tre pedagogë të Fakultetit të Muzikës, por zhvillohet në kuadër të stinës koncertore. Artistja Xhovana Marku thotë se stina koncertore do të vijojë deri në muajin qershor. “Të tre në jemi pedagogë në Fakultetin e Muzikës dhe koncerti është në kuadër të stinës koncertore që ka nisur. Stina koncertore në Fakultetin e Muzikës do të mbyllet në muajin qershor”, shprehet Marku. Pedagogët dhe studentët e këtij fakulteti, si dhe shumë të ftuar të tjerë u bënë edhe një vit më parë pjesë e stinës koncertore nga muaji mars deri në qershor me koncertet e ndryshme muzikore, që u zhvilluan në ambientet e Universitetit të Artëve në Tiranë.

The post “SENSUM TRIO”, Formacioni i rrallë artistik që depërton muzikalisht drejtë… first appeared on Ogma News.

Data

25 dhjetor 2024- 30 dhjetor 2024

Artist

Ardian Isufi

I lindur në vitin 1973, Ardian Isufi është një artist me një karrierë të gjatë si artist pamor dhe kritik arti, duke organizuar edhe projekte dhe kuratore ekspozitash. Si një artist i rëndësishëm i skenës shqiptare, ai ka marrë pjesë në shumë ekspozita kombëtare dhe ndërkombëtare, në vende si Italia, Greqia, Franca, Austria, Kina, Shtetet e Bashkuara të Amerikës etj., dhe mund të përzgjidhet ndër të tjera për të marrë pjesë në ; shfaqje solo në Muzeun Historik Kombëtar të Tiranës, Galerinë Kombëtare të Kosovës, Muzeun Kursaal Santalucia në Bari, Itali, pjesëmarrja në Bienalen e Tiranës 2009, artist i ftuar nga Pavioni Shqiptar në Bienalen e Arkitekturës në Venecia 2018, pjesëmarrës dhe fitues i Çmimi i tretë në vitin 2005 dhe i dyti në vitin 1996 në Konkursin Ndërkombëtar të Arteve Pamore “Onufri”. etj.

Si kurator dhe kritik arti, veprimtaria e tij është e gjerë, Isufi përfaqëson më së miri brezin e artistëve dhe intelektualëve shqiptarë të angazhuar dhe aktivë në të gjithë spektrin e veprimit publik. Në punën e tij, Ardian Isufi ka krijuar një marrëdhënie të vazhdueshme me publikun shqiptar, si artist apo kurator, gjithmonë duke u përpjekur të përballet me probleme të mprehta socio-sociale, por gjithmonë duke hetuar nga një qasje bashkëkohore dhe globale.

Vështrim i përgjithshëm

Ekspozita aktuale në Galerinë e Arteve GOCAT, “Objekte të rreme të paidentifikuara (UFO),” është një eksplorim bindës i transformimit, tjetërsimit dhe riinterpretimit në Shqipërinë postkomuniste.

Krijuar nga Ardian Isufi, ekspozita riimagjinon simbolet ikonike të së kaluarës së Shqipërisë – si bunkerët, mbetjet industriale dhe monumentet socialiste – në instalime që të nxitin mendimin. Këto objekte, dikur të lidhura me ideologjitë e izolimit dhe utopisë, shndërrohen në metafora për tranzicionin kulturor dhe përshtatjen në shoqërinë bashkëkohore.

The post Objekte false të paidentifikuara(UFO) first appeared on Ogma News.

1. “Rembrandt dhe Mjeshtrit Flamand” – Rijksmuseum, Amsterdam

• Datat : Mars deri në Qershor 2025
• Përshkrimi : Kjo ekspozitë e jashtëzakonshme i vendos kryeveprat e Rembrandt në dialog me gjenitë e tjerë flamandë si Rubens dhe Van Dyck. Një zhytje në Epokën e Artë Hollandeze përmes huazimeve nga koleksionet më të mëdha ndërkombëtare.

2. “Frida Kahlo: intime dhe universale” – Tate Modern, Londër

• Datat : maj deri në shtator 2025
• Përshkrimi : Kjo retrospektivë eksploron dualitetin midis jetës së torturuar personale të artistit dhe ndikimit të tij universal. Përveç veprave ikonike, do të prezantohen edhe objekte personale dhe fletore.

3. “Epoka dixhitale në art” – Qendra Pompidou, Paris

• Datat : Prill deri në Gusht 2025
• Përshkrimi : Kjo ekspozitë thellohet në evolucionin e artit në epokën dixhitale, me instalime zhytëse, vepra të realitetit të shtuar dhe projekte artistësh që eksplorojnë AI.

4. “Andy Warhol dhe Reklamimi” – MoMA, Nju Jork

• Datat : Qershor deri në Tetor 2025
• Përshkrimi : MoMA po i kushton një ekspozitë ndikimit të reklamave në punën e Warhol. Artikujt e ekspozuar rrallë, si skicat reklamuese dhe artikujt promovues të shndërruar në art, do të ekspozohen.

5. “Futurizmi i rishpikur” – MAXXI, Romë

• Datat : shkurt deri në korrik 2025
• Përshkrimi : Rivizitoni këtë lëvizje avangarde përmes një ekspozite që nxjerr në pah ndikimet e saj aktuale në dizajn, arkitekturë dhe artin teknologjik.

6. “Basquiat in Tokio: Urban Culture and Graffiti” – Mori Art Museum, Tokio

• Datat : Mars deri në Korrik 2025
• Përshkrimi : Një festë e kulturës urbane të Basquiat, me një eksplorim të ndikimit të tij te artistët bashkëkohorë japonezë.

7. “Surrealizmi dhe trashëgimtarët e tij” – Prado, Madrid

• Datat : maj deri në nëntor 2025
• Përshkrimi : Një këndvështrim mbi surrealizmin klasik (Dalí, Magritte) dhe evolucioni i tij në artin bashkëkohor.

8. “Arti dhe klima: Krijimi për planetin” – Bienalja e Venecias 2025

• Datat : maj deri në nëntor 2025
• Përshkrimi : Nën temën e qëndrueshmërisë, kjo Bienale bashkon artistë nga e gjithë bota për t’iu përgjigjur sfidave klimatike përmes artit.

9. “Arti Aborigjinal: Zërat e Lashtë, Perspektiva Moderne” – Galeria Kombëtare e Australisë, Canberra

• Datat : gusht deri në dhjetor 2025
• Përshkrimi : Një eksplorim unik i artit aborigjen, nga rrënjët e tij të lashta deri te shprehjet e tij moderne, me instalime ndërvepruese.

The post Ekspozitat që nuk duhen humbur përgjatë 2025: first appeared on Ogma News.

1. Origjina e impresionizmit

I lindur në Francë në vitet 1870, impresionizmi kundërshtoi artin akademik i cili më pas dominonte sallonet zyrtare. Kjo lëvizje e gjen zanafillën në dëshirën për të përfaqësuar realitetin ashtu siç perceptohet, me vëmendje të veçantë ndaj dritës dhe ngjyrave.

Termi “Impresionizëm” vjen nga vepra e Claude Monet, Impression, Soleil Levant (1872), e cila ngjalli kritika dhe tallje gjatë ekspozitës së saj në 1874. Megjithatë, ky emër është kthyer në simbolin e një qasjeje të guximshme ndaj artit, duke favorizuar spontanitetin dhe subjektivitetin.

2. Teknika novatore të impresionistëve

• Pikturë Plein Air:
  Ndryshe nga akademikët që punonin në studio, impresionistët shpesh pikturonin jashtë për të kapur ndryshime në dritë dhe atmosferë. Kjo u bë e mundur falë shpikjes së tubave të bojës, duke e bërë më të lehtë lëvizjen e tyre.
• Loja e dritës dhe e ngjyrave:
  Impresionistët përdorën goditje të krahasuara të bojës për të dhënë iluzionin e dridhjeve të ndritshme. Ata favorizuan ngjyrat e pastra, të aplikuara pa u përzier në kanavacë, për të marrë një efekt të gjallë dhe dinamik.
• Refuzimi i kontureve të mprehta:
  Për të riprodhuar përshtypjen vizuale të një skene, artistët shmangën konturet e mprehta, duke i bërë veprat e tyre më të gjalla dhe ekspresive.
• Temat bashkëkohore:
  Impresionistët përfaqësonin jetën moderne: peizazhe, skena të kohës së lirë, momente intime, ndërsa refuzonin temat mitologjike ose historike të favorizuara nga akademia.

3. Frymëzimi nga mjeshtrit impresionistë

• Claude Monet: Mjeshtri i dritës
  I magjepsur nga peizazhet, Monet u përpoq të kapte ndryshime në dritë dhe atmosferë. Serialet e tij të famshme, si ato të Zambakëve të Ujit ose Katedrales së Rouenit , dëshmojnë për fiksimin e tij me natyrën dhe metamorfozat e saj.
• Edgar Degas: Intimiteti dhe lëvizja
  Degas u dallua nga aftësia e tij për të kapur gjeste kalimtare. Paraqitjet e tij të kërcimtarëve, të larë në dritë të ndrydhur, zbulojnë një interes për lëvizjen dhe momentin.
• Auguste Renoir: Ngrohtësia e jetës së përditshme
  Renoir shkëlqeu në pikturimin e skenave të festimit dhe gëzimit. Veprat e tij, si Le Déjeuner des canotiers , transmetojnë një gëzim të gjallë dhe ngrohtësi njerëzore, falë ngjyrave të gjalla dhe kompozimeve harmonike.
• Paul Cézanne: Pararendësi i modernizmit
  Cézanne, i konsideruar shpesh si një urë lidhëse midis impresionizmit dhe kubizmit, eksploroi forma dhe perspektiva në jetën e tij të qetë dhe peizazhet. Veprat e tij ndikuan tek artistët kryesorë si Picasso dhe Matisse.

4. Trashëgimia e impresionizmit

Pavarësisht kritikave fillestare, impresionizmi u bë një nga lëvizjet më të dashura në historinë e artit. Ai hapi rrugën për revolucione të shumta artistike, lëvizje frymëzuese si postimpresionizmi, fauvizmi dhe ekspresionizmi.

Sot, veprat impresioniste vazhdojnë të magjepsin artdashësit. Ato dëshmojnë bukurinë e momentit dhe aftësinë e artistit për të kapërcyer realitetin për të prekur emocionet.

5. Veprat ikonike të impresionizmit

Këtu është një përzgjedhje e veprave thelbësore që ilustrojnë pasurinë dhe diversitetin e lëvizjes impresioniste:

• Claude Monet: Impression, Rising Sun (1872)
  Kjo pikturë, e cila i dha emrin lëvizjes, përfaqëson një lindje dielli në portin e Le Havre. Shfaqet e kontrastit portokalli me tonet blu dhe gri, duke kapur dritën e shpërndarë të një mëngjesi me mjegull.

• Edgar Degas: The Star (1878)
  Një nga pikturat më të famshme të Degas, ajo përjetëson një balerin në skenë, të larë në dritë të butë. Kjo vepër nxjerr në pah interesin e tij për lëvizjen dhe kalimin.

• Auguste Renoir: Dreka e Boaters’ (1880-1881)
  Kjo kryevepër përshkruan një skenë të këndshme ku miqtë takohen rreth një vakt në brigjet e Seine. Detajet shumëngjyrëshe dhe shprehjet e gëzueshme të personazheve pasqyrojnë ngrohtësinë njerëzore të dashur për Renoir.

• Paul Cézanne: La Montagne Sainte-Victoire (1885-1887)
  Cézanne e pikturoi këtë mal provansal shumë herë, duke kërkuar të eksplorojë dritën, formën dhe vëllimet. Kjo vepër parafytyron qasjen analitike të kubizmit.

• Camille Pissarro: Rue Saint-Honoré, pasdite. Efekti i shiut (1897)
  Kjo pamje urbane tregon jetën e përditshme në Paris në shi, me mjeshtërinë e dritës dhe lëvizjen e kalimtarëve. Ajo kap eksitimin e jetës moderne.

Me pak fjalë,
këto vepra emblematike demonstrojnë shumëllojshmërinë e temave dhe teknikave të trajtuara nga impresionistët. Duke festuar dritën, emocionet dhe skenat e jetës, këta artistë kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e artit. Çdo pikturë e tyre na fton të sodisim bukurinë e përditshmërisë, përmes syve të shënjuar me ndjeshmëri dhe guxim.

The post Vështrim për impresionizmin first appeared on Ogma News.

Asgjë nuk ndodh sipas meritës

e as prej ndonjë gabimi.

Flokëbora dhe katrani

janë njëlloj të bardhë

gjithëpoaq të pafajshëm.

(Muhiq, përkth.: F. Baçi)

Edison ÇERAJ, Tiranë

Poeti shkruan me besim ose, ma mirë, udhëhiqet nga besimi, i dorëzohet krejt, natyrisht jo në të gjitha rastet. Besim, pra, edhe dashuri. Ai e beson plotësisht atë që shkruan, sepse vjen si nji dritë, e cila rrin me të, ndërsa ne na vijnë thërrmijat e saj në trajtë fjalësh.

Me “asgjë” nënkupton gjithçka, domethënë gjithçka që ndodh nuk ndodh si pasojë e ndonji faji apo merite, por si pasojë e nji fuqie e cila qëndron madhërisht përtej këtyre përcaktimeve tipike të gjuhës, moralit dhe ligjit.

Të jesh kaq “kategorik”, pikërisht duke ba nji përcaktim të tillë është çështje besimi, pastaj mund të themi edhe çështje botëkuptimi.

Merita dhe gabimi janë shoqëruesit tanë të përhershëm kur vjen puna te fjalët dhe veprat tona. Kemi gjithnji prirjen që nji veprim të caktuar ta kategorizojmë ose si të pranueshëm, ose si të papranueshëm, si faj apo si virtyt.

Kuptohet që mes këtyre dy kategorive kemi edhe nji tjetër realitet “asnjanës”, nëse mund ta quajmë kështu, ku nuk ndiejmë ndonji prirje apo ngacmim për me e klasifiku te e mira apo tek e keqja. Por, tani për tani kjo nuk na duhet (o më të mirën, o s’ka), meqë kemi nisur një përsiatje që lidhet me dallimet, madje me dallime themelore, që herët a vonë kërkojnë nji qëndrim prej nesh.

Gjithsesi, duhet thanë se ky terren asnjanës është i vyer, qoftë edhe me barrën e harresës.

Kur poeti shkruan se “asgjë nuk ndodh sipas meritës / e as prej ndonjë gabimi”, këtu përfshihen si fjalët ashtu dhe veprat tona, si ato që bajmë me dashje, si ato që bajmë pa dashje.

Cili gabim apo cila meritë na bani këta që jemi? Cili gabim apo cila meritë bani të mundur planet tona apo i pamundësoi ato? Sa syresh u realizuan falë meritave tona? Zoti vazhdon me qeshë. Çfarë pushtetit kemi përballë nji ndezullie apo një hovi të brendshëm? Çfarë pushteti kemi ne përballë nji plogështie që sfidon krenarinë tonë? Sa e njohim ne lojën misterioze të fatit? Sa fat kemi patur me fatin? Nga vijnë dhe për ku ikin ëndrrat tona? Cili është emri i dhimbjes? Nga i buron forca fijes së brishtë të barit që e çan asfaltin me aq butësi? A mundemi me thanë qoftë dhe për nji gjethe të vetme se bie në vendin e gabuar? A janë të rastësishme e pa kuptim format e panumërta që marrin retë?

Ndaj “flokëbora dhe katrani / janë njëlloj të bardhë”. Katrani këtu nuk vepron si katranosës, por si kthjellje, njësoj si bora, që fillimisht na lëbyr sytë, e më pas na tërheq paqtë drejt nji bote të epërme thurur me kujtime dhe synime të zjarrta.

Është e njajta gja si të themi se ujku dhe qengji janë njilloj, sepse mbi të dy vepron dora e padukshme e fatit, duke u përcaktu natyrën e tyre, megjithëse të ndryshme. Edhe trëndafili dhe gjembi janë njilloj në këtë perspektivë jo vetëm mistike (edhe disi mitike?), por sidomos thelbsynuese.

Pra, flokëbora e merr në gji katranin, jo për me na konfirmu epërsinë e saj natyrore apo poetike, por për me u njësu drejt atij thelbi që mbetet i mbuluar nëse ato nuk sakrifikohen në këtë njësim. Çdo gja mund të mbulohet nga bardhësia e borës, edhe katrani, sidomos katrani, pasi ka kaq kohë që pret. A e meriton? Përgjigjen po e kërkoj me nji pyetje: A nuk mjafton si ndëshkim për të fakti që është katran?

Nëse mund të jenë njilloj të bardhë, atëherë janë njilloj të pafajshëm. Por, kjo mundet me ndodhë vetëm në perspektivën e dashurisë. Në atë të drejtësisë, emri i fajit është i përveçëm, jo kolektiv. Kështu që, paqja është e mundur vetëm në saje të drejtësisë. Por, ky është nji tjetër diskutim.

E vërteta është se, si flokëbora ashtu dhe katrani kanë nevojë për dashuri. Ndërsa dashuria është e mundur vetëm në saje të dashurisë. Është njësoj si me të ashtuquajturat ngjyra bazë: e kuqja, e verdha dhe bluja, të cilat nuk përftohen nga asnji bashkim ngjyrash; kurse ngjyrat e tjera janë rrjedhojë e këtyre të triave.

Merita mund të jetë faj dhe faji meritë.

“Çdo shenjtor ka një të shkuar, sikurse çdo mëkatar ka një të ardhme.” (Wilde)

Nga një thënie e Profetit Muhamed mësojmë se parajsa nuk fitohet me veprat tona, por me dashurinë e Zotit, sepse, siç thotë diku tjetër Wilde, “askush nuk është aq i pasur sa të blejë të shkuarën e tij”, as të ardhmen.

The post Dy strofa dhe nji thelb first appeared on Ogma News.

Poezia “Emigrant’ e Fatmir Lazos, botuar se fundmi ne Shtepine Botuese ‘Maya’, Paris me analize stilistike dhe shjellim nga Met Dervishi…nje teme shume prekese.

Emigrant
Si një pemë shekullore me rrënjët në tokat e kohërave të lashta
Ne jemi të shtrënguar të lemë gjithçka

Duke mbajtur mbi shpinë peshën e dhimbjes, pikëllimeve
Të shkulur prej dorës së pamëshirshme të fatit
Ne endemi
Mespërmes natës së zezë, mespërmes boshllëkut të zemrave tona
Ku mbretëron vuajtja,

Degët tona, njëherë e një kohë krenare e të lulëzuara
Përkulen nën peshën e mërgimit
Të muzgjeve të pasigurisë.
Ato shtrihen drejt horizonteve të panjohura, të brishta.

Gjethet tona, dëshmitarë të shurdhër të stinëve tona të shkuara
Frushullojnë nën mëshirën e erërave
Duke mbajtur me vete jehonat e një jete të fikur
Të një botë tashmë të të largët e të marrë.

Ne jemi poetë endacakë
Teksa shkruajmë epopenë e vetes nëpër faqet e kupave qiellore që rendin e rendin
E kërkojmë strehë nën hijet e yjeve
Te humnerat e qetësisë së shurdhët.

Ne jemi shpirtëra endacakë
Rapsodë të imagjinares
Teksa kompozojmë sonetet e së mrekullueshmes
Mbi shpinën e muzgjeve të natës që vjen nga shekujt.

Dhe atëhere kur nostalgjia na kaplon
Si një vel mjegullor nën vështrime të lodhura
Ne fundosemi në jehonat e së djeshmes
Te kujtimet e ëndërrave të alivanosura.

Po te ne rezonon melodia e përjetshme e shpresës
Flaka shpërthyese.
Ne jemi fëmijët e yjeve, dashnorët e së pafundmes
Në rravgimet tona drithëruese.

Ne jemi oshënarët e kozmosit, shtegtarët e së përtejshmes
Teksa lundrojmë në rrymat eterike të greminave të errësirës
Të çurgjeve të dritës që shpërthejnë
Ne jemi jehonat e së përjetshmes

Sogjetarët e së bukurës.
Në pafundësitë e zbrazërisë kozmike
ne gjejmë lirinë tonë
Lumturinë tone

Stilistike MMet Dervishi——-
Vatra

Shënime për një poezi

Kësaj vere, shtëpia botuese Maia, Paris, ka botuar librin me poezi ” Entre deux rives” ( Ndërmjet dy brigjeve”), të Fatmiri Lazos. Autori është qytetar francez, tashmë, me origjinë shqiptare. Ai e ka lënë Shqipërinë me valën e parë të emigrantëve të ambasadave. Kanë kaluar më tepër se tridhjetë vjet dhe tani, në dukje shumë vonë, ai ka botuar përjetimet poetike të shtegtimit të tij.
Megjithatë, ndonëse është një botim francez, i shkruajtur në frëngjisht, pra pjesë e letërsisë së sotme franceze, ky libër ka interes të dyfishtë për ne. Së pari, se autori është shqiptar dhe, së dyti, se pas një tranzicioni të dështuar, ne jemi bërë një vend emigrator. Dhe, si një vend i tillë, emigracioni është në qendër të debateve tona, ose , së paku, njëra nga qendrat. Dhe kemi një opinion zyrtar për të. Që, pak a shumë, mund të formulohet kësisoj: është një e drejtë qytetare, njërat nga të drejtat që kemi fituar: emigrim = kërkimi i një jete më të mirë. Këtë na e thonë kryeministrat e politikantët tanë sa herë që janë në qeveri. Në opozitë n’a thonë të kundërtën: dështimi i një qeverisjeje.
Pse na intereson libri I Fatmirit?… sepse në këto debatet tona shterpe, gjithmonë mungon subjekti, d.m.th. emigranti vetë.
Ja ku e kemi një rast.
Dhe në një libër që botohet në një vend që njihet për rreptësinë e tij estetike në botime. Në këtë rast, pyetja jonë do të ishte: si e sheh emigranti veten? Si e shohin veten djemtë e vajzat tona, nipat e mbesat tona që emigrojnë vazhdimisht e vazhdimisht?
Na ndihmon libri i Fatmir Lazos për këtë?
Unë mendoj se po. Nën këtë perspektivë unë do të shtjelloj njërën nga poezitë e tij. Atë me titull Emigrant. Duke ditur që kam shumë miq poetë e poete, në rrjetin tonë, duke e ditur që kam shumë mikesha e miq politikane/ë, ndonjeri dhe ish-kryeministër dhe, duke e ditur që kam shumë miq botues, të cilët, ndoshta do ta shihnin mundësinë e përkthimit e botimit në shqip të këtij libri.

2.
Një parantezë për shtjellimin, stilistik, natyrisht.
Në retorikëmn e sotme, ka një koncept të Metaforës me dy vjega:
Metaforë in praesentia/metaforë in absentia.
Metafora in absentia ka të bëjë me aksin paradigmatik, asociativ. Cilido që don të thellohet ka plot shembuj të Retorika. Umberto Ecco ka dhe një libër të tërë: Struttura mancante.
Shembull nga letërsia jonë:
Daullet e shiut, Kadare, romani Kështjella I përkthyer në frëngjisht me këtë titull. Metafora e Kadaresë është në tekstin e tij, pra nuk është metaforë franceze.
Paradigma që sugjerohet dhe që përçon ndikimin estetik:
Daullet e dasmës, daullet e festës, daullet e luftës, daullet e parakalimeve… etj. etj. vetëkuptohet që metafora e Kadaresë hyn sakaq në asociacione të tilla paradigmatike dhe prodhon oksimoron: daulle që sinjalizojnë luftë, etj, varg i hapur

Shtjellim:

Sekuenca e parë e tekstit është shkulja e pemës, 4 vargje
Sekuenca e dytë, endja e pemës,/ ne, tre vargje,
Sekuenca e tretë, degët/krahët, endje e tyre, 4 vargje
Sekuenca e pestë, gjethet, 4 vargje.
Personat e aksionit: pema, toka, rrënjët, degët, gjethet.
In absentia/ struktura mungesore:
Pema/njeriu/ degët/ krahët e njeriut, gjethet/ duart e njeriut, emigrantit
Struktura mungesore te toka e Fatmir Lazos, rrënjët, shkulja:
Vatra
Pra, miq, një emigrant e përjeton emigrimin is shkulje nga vatra e tij. Siç shihet, me pesë sekuenca të thjeshta, pa parlament, deputetë e gazetarë poeti ynë e rrëzon stilemën propogandistike të politikws, ate kërkimit të lumturisë. Është shkulje nga Vatra, shkulje nga rrënjët e saj, etj. Kyu spekulon propaganda politike Kërkimi i lumturisë është një çështje individuale, e drejtë e individit, etj. Emigracioni është fenomen shoqëror: shkulje nga vatra.
Në pjesën e dytë të poezisë kemi metaforën e poetit endacak/ pelegrinit/ muzgje nate/ ëndërra të alivanosura/ jehonat e së shkuarës/ flakët e shpresës/ oshënarët e kozmosit/ gremina errësire/ çurgje drite etj.
Edhe një sy i pastërvitur me vargjet, e ajgëton që kemi një repertor metaforash danteske ku alternohet Drita :
struktura mungesore:
Purgatori I fluturimit dantes
Me : errësirën:
struktura mungesore: ferri dantesk.
Kjo ishte poezia, mikesha/ miq,
Ky wshtw emigracioni
Kjo, jo vetëm për ta shijuar, por dhe për të kuptuar më mirë emigrantët tanë, të cilët janë shpirtmëdhenj e nuk na i thonë të gjitha, por që shpesh ne jemi shpirtvegjël me ta se vetëm i pyesim për lekët.
Atë që nuk na e thonë politikanët, na e thotë poeti.
Atë që nuk na e thonë emigrantët tanë, sërish ja ku na e tha poeti
Mbrëmje të bukur.

The post Poezia “Emigrant’ e Fatmir Lazos, dhe Analiza Stilistika e poezisë nga -Met Dervishi first appeared on Ogma News.

Në Korçë, familja Turtulli njihet si një prej familjeve më të njohura tregtare. Thoma Turtulli dhe kompania e tij, zhvillonte tregti me Durrësin, Shkodrën, Tiranën, por edhe me Selanikun, Manastirin e Stambollin.

Shumë shpejt, ai iu përkushtua punëve të mëdha filantropike, për ta bërë Korçën, shembull të një qyteti evropian.

Kështu në qytetin e Korçës, më 25 dhjetor 1927, çeli dyert kinemaja “Majestic”. Kjo kinema e bukur u ngrit nga Kompania Anonime Shqiptare “Cinemato”, e krijuar prej Thoma Turtullit.

Kush ishte dhe si kujtohet nga korçarët, Thoma Turtulli

Ishte bamirësi që i dhuroi Korçës bibliotekën, kinemanë, liceun, spitalin, jetimoren. Ishte njeriu që shpëtoi nga vdekja e sigurt me dhjetëra njerëz, por nuk shpëtoi dot veten prej saj. Ishte ai që përgatiti pajën e shumë familjeve të vobekta korçare dhe fitoi dashurinë dhe simpatinë e mijëra zemrave. Por sistemi i kuq monstruoz , u soll egërsisht me familjen Turtulli. Kur varrezat e Korçës u zhvendosën nga kisha e Shën Mërisë, u prish në mënyrë barbare varri monumental i kësaj familjeje të shquar dhe eshtrat e filantropit te madh, nuk dihet ku përfunduan. Urrejtja patologjike e Enver Hoxhës ndaj kësaj familjeje bëri që Thoma Turtulli të mos ketë sot as varr.

Thoma Turtulli ishte me origjinë nga Vithkuqi, dikur një qytet i madh, me shumë lagje, kisha dhe shkolla, që rivalizonte për nga përparimi vetë Voskopojën. Por, njëlloj si Voskopoja edhe Vithkuqi u dogj e u grabit tri herë. Zjarrvënësit ishin po të njëjtët.

Familja Turtulli vendoset në Korçë e bëhet një prej familjeve më të njohura tregtare. Thoma Turtulli dhe kompania e tij, zhvillonte tregti me Durrësin, Shkodrën, Tiranën, por edhe me Selanikun, Manastirin e Stambollin.

Shumë shpejt, ai iu përkushtua punëve të mëdha filantropike, për ta bërë Korçën, shembull të një qyteti evropian.

Kështu, në qytetin e Korçës, më 25 dhjetor 1927, çeli dyert kinemaja “Majestic”, një “La Scala” e vogël në zemër të qytetit. Kjo kinema e bukur u ngrit nga Kompania Anonime Shqiptare “Cinemato” , e krijuar prej Thoma Turtullit e miqve të tij.

Ai i dhuroi qytetit arsimdashës të Korçës, bibliotekën, duke parë etjen e madhe për dije të korçarëve. Në qytet e rrethina, gjendeshin shumë libra nga bibliotekat e dikurshme të Voskopojës, Vithkuqit e vetë Korçës, si edhe të sjellë dhe nga shoqëria “Vatra” e SHBA-së. Kështu biblioteka e bukur e Korçës, që u përurua më 1930, numëronte rreth 30, 000 tituj.

Ndërs më 1934 u mundësua përurimi i spitalit të qytetit.

Pas përfundimit të punimeve, bashkëshortja e Thoma Turtullit, Athinaja, i dhuroi shtetit 40,000 franga ari për ndërtimin e shkollës industriale. Mbreti Zog e dekoroi zonjën Athina Turtulli, me “Urdhrin e Skënderbeut”.

Thuhet në Korçë, se Thoma Turtulli i ndiqte vetë punimet për ndërtimin e spitalit dhe atje u sëmur nga bronkopneumonia. Me gjithë përpjekjet e jashtëzakonshme të mbretit Zog, që solli enkas nga Selaniku, mjekët më të mirë, ai nuk mundi të shpëtonte.

The post Turtulli që i dhuroi qytetit dhe qyetarëve të tij… e harruan pa banesën e fundit! first appeared on Ogma News.

Drejtoria rajonale e trashëgimisë kulturore Gjirokastër solli të dhëna për këtë vendndodhje e cila ka marrë vëmendjen e historianëve dhe studiuesve dhe tashmë mund të vizitohet edhe nga publiku.

Kalaja e Libohovës përforcohet nga katër kulla poligonale në qoshet dhe me nje bastion në formë të rregullt gjeometrik ngjitur me njëren prej kullave në njërën nga qoshet.

Fortifikimi është i pajisur me tre hyrje. Ajo ruan në të gjitha karakteristikat e ndërtimeve tipike të Ali Pashës.

Kalaja ka pasur rolin e një pallati të mbrojtur, e ndërtuar për motrën e Ali Pashës, Shanishanë. Brenda kalasë identifikohen ende rrënojat e sarajeve të motrës së Ali Pashës.

Sipas prof. Karaiskaj, saraji dhe kalaja janë të së njëjtës kohë, dhe në fakt nga Pouqueville ajo përmendet vetëm si saraj e jo si kala ,duke mbartur kështu karakteristika të një saraji të dikujt të rëndësishëm siç ishte familja e Bejlerëve të Libohovës, pjesë e së cilës ishte dhe motra e Ali Pashës, Shanishaja.

Nga libri “Tepedelenli  Ali Paşa 1744-1822 “ me autor stërnipin e Shanishasë, Ahmed Müfid Bej Libohovën, ai e quan sarajin, sarajet e Bejlerëve dhe përmend faktin që në të ka kaluar natën vetë Aliu si i ftuar te Bejlerët e Libohovës apo vetë  Bajroni në udhëtimin e tij drejt Tepelenës ( kujtojmë që në këtë kohë Gjirokastra nuk kishte rënë akoma).

E sigurtë është, sipas specialistëve, që ky ndërtim i përket fundit të shek. 18 ose fillimit të 19 dhe është para marjes së Gjirokastrës nga Aliu ( 1808 ) apo dhe para ndërtimit te kalasë së “Shën Triadhës” përballë me Gjirokastrën.

Sarajet

Nga sarajet madhështore kanë ngelur gjurmët e themeleve dhe disa galeri në pjesën perëndimore, dikur pjesë e sarajeve. Gjatë rilevimit u evidentua një element dekorativ pjesë e muraturës së një këmbe qemeri brenda në kullën Nr. 3 e cila duket që është rindërtuar. Sarajet kanë qenë me 3 – 4 kate dhe zhvilloheshin në gjithë gjerësinë lindje-perëndim të kalasë.

Struktura murale e kalasë përbëhet nga dy parete prej guri gëlqeror midis të cilave është hedhur mbushje me gurë e llaç.

Faqja e brendshme e muraturës është ndërtuar në një mënyrë të çrregullt, në këtë anë mund të dallohen edhe sot fare qartë gjurmët e brezit të trarëve prej druri që përbëhen prej trarësh transversal me seksion 8 cm dhe dërrasas horizontale me dimension 4×10 cm të vendosur pothuajse në buzën e jashtme dhe mbulohen me një rrip të ngushtë horizontal prej gurësh.

The post FAKTE INTERESANTE PËR KALANË E LIBOHOVËS first appeared on Ogma News.

Andrea-Ndre Alleshi (Alexius Durrachinus, Durrës 1420/25 – Split 1504/5), skulptor dhe arkitekt i madh arbër i periudhës së Humanizmit dhe Rilindjes. Ai njihet për veprat e tij në Shibenik, Trogir, Zarë, Split, Raguzë, Ishujt Tremiti dhe më në fund një zbulim i veprës së tij në Venedik.

Tema e Shën Jeronimit (ilirit nga Stridoni i Dalmacisë, 347-420) në shpellë u prezantua për herë të parë në vitin 1480 në një poliptik guri në kishën e vogël kushtuar shenjtorit të lartpërmendur në Marjan të Splitit. Një temë e ngjashme shfaqet në pllakën e relievit të Venedikut, një vepër e izoluar realizim rreth vitit 1480. Bazuar në ngjashmëritë stilistike, disa relieve të Shën Jeronimit janë ruajtur në koleksione në Dalmaci dhe Itali!

Ilustrimi është realizuar nga MA. sc. Ermal Gashi

The post Jahja Drançolli: Zbulim i një pllake katrore në Venedik, që i atribuohet Andre-Ndre Alleshit, 1480 first appeared on Ogma News.